Văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” là sự hòa quyện giữa giá trị văn hóa dân tộc và thời đại; sự tiếp thu phát triển tinh hoa văn hóa con người Việt Nam; là đặc trưng văn hóa quân sự của đội quân cách mạng Việt Nam. Kết tinh những giá trị văn hóa - chính trị - đạo đức của “Bộ đội Cụ Hồ” đã trở thành biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam.

 Danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” là phần thưởng cao quý, sự ghi nhận công lao, tình cảm yêu mến, niềm tin sâu sắc của nhân dân ta dành cho cán bộ, chiến sỹ trong Quân đội nhân dân Việt Nam (QĐND VN) suốt 81 năm qua.

Phẩm chất - giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” hình thành, phát triển gắn liền với quá trình xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của QĐND VN, là sự tiếp nối văn hoá giữ nước, truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước kiên cường và bất khuất của dân tộc Việt Nam.

Trong hồi ký của mình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã kể lại: Những ngày đầu thành lập, từ khu giải phóng Việt Bắc, đồng bào các dân tộc đã trìu mến gọi cán bộ, đội viên các đơn vị vũ trang là “Bộ đội Ông Ké” hay “Bộ đội Ông Cụ” một cách thân thương, chân chất. Khi đồng bào biết tên Ông Ké, Ông Cụ là Bác Hồ, mọi người đã gọi “Bộ đội Ông Ké”, “Bộ đội Ông Cụ” là “Bộ đội Cụ Hồ” ⁽¹⁾. Và tên gọi đó đã trở nên thân quen với nhân dân ta suốt 81 năm qua. Nhiều học giả nước ngoài đã viết: trên thế giới chưa có nước nào mà nhân dân lại lấy tên Lãnh tụ đặt tên cho quân đội như ở Việt Nam. Đây là bằng chứng cao nhất, thiếng liêng nhất, thể hiện tình cảm quý mến lãnh tụ, lòng tin yêu của nhân dân với đội quân đó. Đồng thời cũng nói lên: tình cảm, giá trị thiêng liêng, ruột thịt giữa NHÂN DÂN - LÃNH TỤ - NGƯỜI LÍNH. Hiện tượng văn hoá đó đã trở thành bản sắc văn hoá giữ nước trong thời đại Hồ Chí Minh của dân tộc Việt Nam, giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ” toát yếu lên một cách trọn vẹn trong danh xưng đó.

 Phẩm chất - giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” hình thành, phát triển, tỏa sáng gắn liền với quá trình xây dựng, chiến đấu, trưởng thành của QĐND VN trong đánh Pháp, đuổi Mỹ “thắng hai đế quốc to”, bảo vệ vững chắc biên cương Tổ quốc và hoàn thành nhiệm vụ quốc tế cao cả. Đó là sự tiếp nối truyền thống văn hoá đấu tranh kiên cường, quyết liệt, gian khổ, hy sinh của văn hoá dựng nước và giữ nước Việt Nam suốt 4000 năm lịch sử. Ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt từ sự đòi hỏi tất yếu của lịch sử dân tộc, đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân - tiền thân của QĐND VN do Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo giáo dục, rèn luyện nhân dân hết lòng thương yêu, đùm bọc, cưu mang nuôi dưỡng đã phát triển không ngừng, dành được những chiến công vang dội, lập nên bao kỳ tích, ghi vào lịch sử dân tộc những trang sử vàng chói lọi để xây đắp nên danh hiệu cao quý “Bộ đội Cụ Hồ”.

QĐND VN đã kế thừa những giá trị tinh hoa, cốt lõi trong bản sắc văn hoá dân tộc như chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa nhân văn, nhân đạo, đoàn kết, bao dung, độ lượng, tương thân tương ái, đồng cam cộng khổ, chia ngọt sẻ bùi, khiêm tốn, giản dị, lạc quan, “thắng không kiêu, bại không nản” cùng với những giá trị văn hoá quân sự độc đáo của dân tộc: “việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”, “lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh”, “lấy đoản binh để thắng trường trận”, “lấy chí nhân để thay cường bạo”... Qua 80 năm chiến đấu trưởng thành trong gian khổ, khốc liệt, thử thách, “lớp trước ngã lớp sau đứng lên”, lớp lớp các thế hệ cán bộ chiến sỹ QĐND VN đã chứng minh: Sức mạnh tinh thần, ý chí, bản lĩnh, trí tuệ, truyền thống yêu nước Việt Nam là cội nguồn làm nên huyền thoại “từ không đến có” “từ thô sơ đến hiện đại”. Đồng thời quá trình tôi luyện đó đã hun đúc bổ sung thêm, làm giàu có thêm văn hoá dân tộc, văn hoá quân sự mà kết tinh và biểu hiện sinh động nhất, đặc sắc nhất, cao đẹp ở phẩm chất - giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời đại Hồ Chí Minh. Đây còn là phẩm chất - giá trị văn hoá phản ánh quá trình “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, hy sinh^”(2). Là nòng cốt của nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân vô địch.

Giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” thể hiện ở những phẩm chất cốt lõi đó là tuyệt đối trung thành với Đảng với Nhà nước và nhân dân. Kiên định với mục tiêu lý tưởng, cách mạng của Đảng là độc lập dân tộc và CNXH, luôn thể hiện bản chất giai cấp công nhân, tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc, là khát vọng hy sinh, cống hiến, vững vàng hiên ngang trước mọi khó khăn, gian khổ, khốc liệt của chiến tranh, không lùi trước mưa bom, bão đạn của quân thù, sẵn sàng “nhằm thẳng quân thù mà bắn”, “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, “Không gì quý hơn độc lập tự do”. Là đội quân dám đánh, biết đánh, biết thắng mọi kẻ thù xâm lược để đem lại độc lập, tự do cho Tổ quốc, hạnh phúc cho nhân dân.

Tuần tra trên đảo Sơn Dương. Ảnh: PV

Trước mọi biến động của lịch sử, mọi hoàn cảnh, phẩm chất – giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” không ngừng được củng cố, bổ sung, phát triển, lan tỏa trong mọi hoạt động quân sự và đời sống xã hội. Là đội quân chiến đấu và cũng là đội quân công tác ở những vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, hải đảo xa khơi đầu sóng ngọn gió, cán bộ chiến sỹ QĐND VN luôn đi đầu, không quản hy sinh, không nề gian khổ, hy sinh tính mạng kiên quyết bảo vệ Tổ quốc, chủ quyền biên giới, hải đảo, bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ Đảng, Nhà nước và nhân dân. Kịp thời giúp đỡ nhân dân khắc phục thiên tai, lũ lụt, dịch bệnh, bám địa bàn “3 cùng” để mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân. Mãi mãi còn khắc ghi hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ “chống dịch như chống giặc” trong phòng chống dịch Covid-19. Bộ đội nhường chỗ ở cho các cơ sở chống dịch làm địa điểm cách ly, đi vào tâm dịch tham gia điều trị giúp đỡ người bệnh, cung cấp nhu yếu phẩm, thuốc men…

Tiếp tục làm giàu có thêm phẩm chất cao quý “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới, nhiều cán bộ, chiến sỹ đã hy sinh thầm lặng trong đấu tranh phòng chống tội phạm, bảo vệ chủ quyền Tổ quốc, bảo vệ tính mạng tài sản nhân dân. Trong trận lũ lụt lịch sử tháng 11/2025 tại miền Trung hình ảnh hàng chục ngàn cán bộ chiến sỹ LLVTND bất chấp hiểm nguy xông pha giữa những dòng nước xoáy cứu dân đã một lần nữa làm ngời sáng thêm phẩm chất cao quý “bộ đội cụ Hồ” tất cả vì tính mạng, hạnh phúc của nhân dân. Từ những thực tiễn đó, niềm tin càng thêm được củng cố, mối quan hệ máu thịt bộ đội và nhân dân thêm bền chặt, “đi dân nhớ ở dân thương”, “đội quân công tác” QĐND VN thực sự từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà chiến đấu, hy sinh.

Phẩm chất – giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” còn được thể hiện sâu sắc ở tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn, sâu nặng, cùng chung lý tưởng cách mạng của Đảng. Kế thừa giá trị nhân văn của dân tộc trong lịch sử và giá trị văn hoá quân sự Việt Nam như “phụ tử chi binh”, “tướng sỹ một lòng phụ tử, hoà nước sông chén rượu ngọt ngào, đồng đội luôn gắn bó mật thiết, đồng cam, cộng khổ, chia ngọt, sẻ bùi, giúp đỡ nhau trong đời thường cũng như khi xung trận, sẵn sàng nhận khó khăn, gian khổ, hy sinh về mình nhường thuận lợi cho đồng đội, ham học hỏi, cầu tiến bộ, có ý chí quyết tâm cao trong chủ động khắc phục khó khăn, đoàn kết, hợp đồng, lập công tập thể.

Phẩm chất - giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” còn thể hiện ở tư tưởng, tình cảm, thái độ, hành động của cán bộ chiến sỹ trong QĐND VN luôn gắn liền với truyền thống quê hương, truyền thống đơn vị (quân khu, quân chủng, binh chủng, quân đoàn), đồng thời được thể hiện trong thực hiện chức năng nhiệm vụ chiến đấu, công tác, lao động sản xuất của quân đội trong thời chiến cũng như trong thời bình, trong việc chấp hành đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, kỷ luật quân đội, mệnh lệnh của chỉ huy. Tinh thần tự giác, nghiêm minh trong thực hiện “10 lời thề”, “12 điều kỷ luật của quân nhân khi quan hệ với nhân dân” và cả ở lòng tự trọng danh dự của người quân nhân cách mạng.

Phẩm chất - giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” được thể hiện ở tinh thần quốc tế trong sáng, thủy chung, phản ánh sâu sắc chủ nghĩa nhân văn nhân đạo Việt Nam. Truyền thống “Giúp Bạn là tự giúp mình, là ăn cơm nhà làm việc nhà trên đất Bạn”, lớp lớp các thế hệ cán bộ, chiến sỹ QĐND VN không quản hy sinh, không nề gian khổ tình nguyện lên đường giúp cách mạng Lào, cách mạng Campuchia trong kháng chiến trong xóa đói giảm nghèo. Những năm gần đây, cán bộ chiến sỹ QĐND VN còn tham gia đội quân “Gìn giữ Hòa Bình” của Liên hợp quốc. Hình ảnh người chiến sỹ QĐND VN ở các Bệnh viện dã chiến, các đội công binh cứu hộ, cứu nạn, đảm bảo thông tin liên lạc bên cạnh các phái bộ Liên hợp quốc đã hoàn thành sứ mệnh gìn giữ kiến tạo hòa bình tái thiết đất nước, giúp đỡ nhân dân nghèo các nước Châu Phi đã làm thêm ngời sáng phẩm chất cao đẹp bộ đội Cụ Hồ trong thực thi nhiệm vụ quốc tế cao cả.

Hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ đã đi vào lịch sử, thấm sâu vào tâm thức của mỗi quân nhân và mỗi người dân Việt Nam, đã trở thành một hình tượng chủ đạo của văn học, nghệ thuật Việt Nam đương đại làm nên bức chân dung tươi sáng nhất, kỳ vĩ nhất của con người Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh. Văn học về đề tài chiến tranh cách mạng mà hình tượng trung tâm là anh bộ đội Cụ Hồ, văn hoá bộ đội Cụ Hồ đang truyền tải bao cảm xúc tốt đẹp, tạo động lực mới cho sự phát triển văn hoá Việt Nam, trở thành nét đặc trưng độc đáo cho giá trị văn hoá Việt Nam.

 Sinh thời Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã đúc kết: “Văn hoá là hồn cốt dân tộc, nói lên bản sắc dân tộc. Văn hoá còn thì dân tộc còn^”(3). Giá trị văn hoá là yếu tố cốt lõi của đời sống xã hội được nhân loại sáng tạo và kết tinh trong quá trình lịch sử, hướng con người tới những giá trị chân – thiện – mỹ. Giá trị văn hoá “Bộ đội Cụ Hồ” là sự phản ánh những chuẩn mực văn hoá, đạo đức quân nhân, những giá trị tốt đẹp ấy dù trong thời chiến hay thời bình đều được thể hiện cụ thể qua từng cử chỉ, lời nói, hành động, việc làm… góp phần tạo nên sự lớn mạnh của QĐND VN. Đó là nguồn sức mạnh nội sinh to lớn. là niềm vinh dự, tự hào là mục tiêu và động lực cho cán bộ, chiến sỹ toàn quân không ngừng phấn đấu, rèn luyện, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, luôn xứng đáng với lời dạy của Bác: “Quân đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc vì CNXH. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng” ⁽⁴⁾.

Trong bối cảnh các thế lực thù địch tăng cường chống phá Đảng, nhà nước và đất nước ta, bên cạnh âm mưu “phi chính trị hoá quân đội” các thế lực phản động trong và ngoài nước còn tập trung phủ nhận, xuyên tạc bản chất, giá trị văn hoá Bộ đội Cụ Hồ của quân đội ta. Chúng tìm mọi cách phủ nhận, bôi đen giá trị văn hoá Bộ đội Cụ Hồ nhằm chia rẻ quân đội với Đảng với nhân dân, làm cho quân đội ta mất vai trò là lực lượng chính trị tin cậy của Đảng, Nhà nước, Nhân dân. Chúng cho rằng: giá trị văn hoá bộ đội cụ Hồ chỉ có giá trị trong chiến tranh nay đã lỗi thời, lạc hậu. Nguy hiểm hơn, chúng còn đưa đến những nhận thức lệch lạc ở một bộ phận cán bộ, chiến sỹ làm ảnh hưởng đến bản chất, truyền thống của QĐND VN anh hùng.

Chính vì vậy, hơn bao giờ hết việc lan tỏa sâu rộng, phát huy giá trị văn hoá Bộ đội Cụ Hồ trong thời kỳ mới là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng, góp phần đập tan mọi âm mưu thâm độc của kẻ thù. Trong đó việc tiếp tục nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp uỷ, tổ chức Đảng, đội ngũ đảng viên cán bộ có ý nghĩa tiên quyết. Quán triệt sâu sắc và thực hiện có hiệu quả các chủ trương của Đảng và Nhà nước, kỷ luật quân đội, nâng cao khả năng vận dụng và thực thi nhiệm vụ, tiếp tục phát huy bản chất tốt đẹp truyền thống vẻ vang của quân đội, xây dựng hình ảnh người chiến sỹ xung kích, phát triển văn hoá, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Xây dựng ý chí, niềm tin quyết tâm cho cán bộ, chiến sỹ toàn quân nuôi dưỡng khát vọng, lý tưởng cao đẹp “Mãi mãi xứng danh Bộ đội Cụ Hồ”.

Với mục tiêu và động lực đó, cán bộ, chiến sỹ toàn quân đã và đang tiếp tục đẩy mạnh việc “Học tập và làm theo Tư tưởng đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” quán triệt sâu sắc những tư duy mới về bảo vệ Tổ quốc của Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV một cách thực chất trong từng lời nói và hành động, lấy thông tin tích cực dẹp bỏ thông tin tiêu cực, lấy cái đẹp dẹp cái xấu, tiếp tục lan tỏa những mô hình hay cách làm sáng tạo, gương người tốt, việc tốt nhân rộng các điển hình tiên tiến, góp phần nâng tầm “văn hoá Bộ đội Cụ Hồ” trở thành Di sản văn hoá quốc gia, dân tộc, sức mạnh nội sinh của kỷ nguyên mới Việt Nam.

N.K.T

______________

(1) Từ nhân dân mà ra. Hồi ký Võ Nguyên Giáp NXB QĐND – H- tập 1 tr 118.

(2) Hồ Chí Minh toàn tập, Tập 14. NXB ST-H- 2000 tr 435.

(3) Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII. Tập 1. Tr 128.

(4) Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 14 – Sđd – Tr 190.