Tại Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Hà Tĩnh lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030, đại biểu và các vị khách quý có một món quà đặc biệt: Tập sách ảnh song ngữ Việt - Anh "Hà Tĩnh - Vẻ đẹp và khát vọng" của Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hướng, do Nhà xuất bản Thông tấn ấn hành vào tháng 9 năm 2025.

Việc lựa chọn một ấn phẩm nghệ thuật làm quà tặng chính thức cho Đại hội là một quyết định rất có ý nghĩa của Tỉnh ủy Hà Tĩnh, thể hiện sự thấu triệt tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TU về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh. Cuốn sách không chỉ là một tập hợp các bức ảnh, mà là một áng sử thi, một công trình nghiên cứu xã hội học bằng hình ảnh, tái hiện một cách sống động quá trình phát triển của vùng đất này: từ quá khứ rêu phong đến hiện tại năng động.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hướng, tên khai sinh là Trần Đình Hướng, sinh ra và lớn lên tại làng biển Kim Đôi, xã Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Với vai trò là Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Tĩnh và là Chi hội trưởng Chi hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh, ông đã dành phần lớn cuộc đời mình để ghi lại những biến chuyển của quê hương qua ống kính. Sự nghiệp của ông không chỉ giới hạn ở nhiếp ảnh mà còn trải dài trong lĩnh vực điện ảnh, với hàng loạt giải thưởng uy tín từ cấp tỉnh, khu vực đến Trung ương. Chính tư duy hình ảnh động của một nhà làm phim đã thổi vào các bức ảnh tĩnh của ông một nhịp điệu riêng, một sự sống động mà ít ai có được.

Trần Hướng thuộc thế hệ nghệ sĩ trưởng thành sau chiến tranh, chứng kiến giai đoạn khó khăn nhất của tỉnh nhà và sự vươn lên mạnh mẽ trong thời kỳ đổi mới. Điều này tạo nên trong ông một sự thấu cảm sâu sắc với từng bờ tre, gốc lúa, từng gương mặt cụ già hay nụ cười trẻ thơ. Đối với ông, nhiếp ảnh không phải là sự sao chép thực tế mà là sự sắp đặt lại thế giới theo một góc nhìn nhân văn hơn.

Hành trình của Trần Hướng là hành trình của người nghệ sĩ luôn sẵn sàng cháy hết mình với ngọn lửa sáng tạo để có thể tạo ra một tác phẩm lay động lòng người. Ông đã đi qua những mùa đông lạnh giá của vùng núi Vũ Quang, những mùa hè cháy nắng trên bãi cát Kỳ Anh, chỉ để đợi một khoảnh khắc ánh sáng duy nhất, một góc máy có thể nói lên được khát vọng của cả một vùng đất. Tập sách ảnh lần này chính là dấu mốc quan trọng nhất trong sự nghiệp của ông, là sự tổng kết một đời lao động sáng tạo để dâng tặng quê hương nhân ngày hội lớn.

Để có được 331 bức ảnh xuất hiện trong cuốn sách, Nghệ sĩ Trần Hướng đã phải trải qua một quá trình biên soạn kéo dài hàng năm với cường độ làm việc cực kỳ cao. Đây là giai đoạn mà sự đam mê và tính chuyên nghiệp của ông được thử thách ở mức độ cao nhất. Ban ngày, ông vẫn phải hoàn thành các nhiệm vụ quản lý và chuyên môn của Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Tĩnh, nhưng khi màn đêm buông xuống, ông lại bắt đầu một cuộc hành trình khác: cuộc hành trình vào quá khứ và ký ức thông qua các tệp dữ liệu số. Đồng hành cùng tác giả trong suốt quá trình thực hiện là những người đồng nghiệp thân thiết - những người không chỉ sẻ chia về chuyên môn mà còn thấu hiểu sâu sắc tinh thần sáng tạo của người nghệ sĩ. Việc dàn dựng bố cục và xây dựng nội dung cho cuốn sách là kết quả của sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy thẩm mỹ của Trần Hướng với những góp ý chuyên môn giàu kinh nghiệm, cùng sự am tường về lịch sử, văn hóa của các bạn nghề uy tín. Chính sự đồng hành trách nhiệm ấy đã giúp tác giả thêm cẩn trọng và chính xác trong việc lựa chọn từng bức ảnh. Việc lựa chọn ra 331 bức ảnh từ hàng vạn tấm ảnh trong kho dữ liệu số là một sự "khổ hạnh" thực sự. Tác giả phải đối mặt với áp lực làm thế nào để mỗi khuôn hình không chỉ đẹp về mặt thị giác mà còn phải chuyển tải được một phần "quá trình lịch sử văn hóa Hà Tĩnh từ xưa tới nay". Có những bức ảnh được chụp từ thời máy phim, cần phải được số hóa và phục chế cẩn trọng; có những bức ảnh được tác nghiệp bằng thiết bị Flycam với những góc nhìn mới cả những bố cục đòi hỏi phải có tính thẩm mỹ cao, đòi hỏi sự tinh tế trong việc phối màu để tạo ra sự thống nhất cho toàn bộ ấn phẩm.

Phần đầu tiên của cuốn sách mang tựa đề "Bản sắc Hà Tĩnh" là một sự tri ân đối với các giá trị truyền thống, là nơi tác giả khẳng định Hà Tĩnh là vùng đất "địa linh nhân kiệt", tươi đẹp và thơ mộng. Những trang sách mở ra một không gian văn hóa đậm đặc với hệ thống di tích, danh thắng đã đi vào tâm thức của người Việt. Đó là vẻ đẹp từ bao đời của Núi Hồng Sông Lam, Hoành Sơn quan rêu phong, trầm mặc trên đỉnh Đèo Ngang, là các ngôi cổ tự như chùa Chân Tiên, chùa Hương Tích (được mệnh danh là Hoan Châu đệ nhất danh lam), chùa Thiên Tượng và chùa Hang.         

Trần Hướng đã dành rất nhiều khuôn hình để tôn vinh các vị anh hùng và danh nhân đã làm rạng danh quê hương. Những bức ảnh về đền thờ Mai Hắc Đế, Đền Cả (thờ Quan Hoàng Mười), đền Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu, hay đền thờ La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp đều được chụp với một nghiêm cẩn thật sự. Đặc biệt, không gian văn hóa gắn liền với Đại thi hào Nguyễn Du, Danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác và Doanh điền sứ Nguyễn Công Trứ hiện lên vừa gần gũi vừa thanh cao, gợi nhắc về một truyền thống hiếu học và nhân văn nhưng cũng rất đỗi quật cường của người dân núi Hồng sông La.  

Không chỉ dừng lại ở các công trình kiến trúc, "Bản sắc Hà Tĩnh" còn là sự chuyển động của các lễ hội văn hóa đặc sắc. Tác giả đã ghi lại những khoảnh khắc hồ hởi, náo nức của Lễ hội Đền Chiêu Trưng, sự thành kính của Lễ hội Cầu ngư Nhượng Bạn, hay nét độc đáo có một không hai của Lễ hội đánh bắt cá Đồng Hoa (Vực Rào) tại Nghi Xuân. Những bức ảnh này không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn là tài liệu lưu trữ quan trọng về các loại hình tri thức dân gian và sinh hoạt cộng đồng của người dân Hà Tĩnh qua nhiều thế hệ. Cái hay của Trần Hướng trong phần này là việc ông không chỉ chụp cái "tĩnh" của di tích mà còn chụp cái "thần" của con người Hà Tĩnh trong các hoạt động văn hóa. Những gương mặt rạng rỡ của người dân dự hội, ánh mắt thành kính của thiện nam tín nữ hành lễ đều được ông thu trọn vào ống kính, tạo nên một bản sắc Hà Tĩnh sống động và giàu tính nhân văn.

Phần II của tập sách, "Nhịp sống hôm nay", là một hình dung khá đầy đủ về diện mạo Hà Tĩnh hôm nay - một Hà Tĩnh đang vươn mình mạnh mẽ trong kỷ nguyên công nghiệp hóa. Bằng việc sử dụng các góc máy rộng từ trên cao và kỹ thuật xử lý bố cục, ánh sáng nhiều kinh nghiệm, Trần Hướng đã vẽ nên một bức tranh toàn cảnh về sự đổi thay rực rỡ của quê hương. Từ núi Nầm - sông Phố đến đôi bờ sông La, sông Trí, mọi miền quê đều hiện lên trù phú và tràn đầy sức sống. Một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất của phần này chính là hình ảnh về Khu kinh tế Vũng Áng, Cảng quốc tế Việt - Lào và Nhà máy thép Formosa Hà Tĩnh. Những con tàu khổng lồ ra vào cảng, những nhà máy hiện đại rực sáng ánh đèn đêm đã trở thành biểu tượng mới của sự phát triển kinh tế Hà Tĩnh. Tác giả đã khéo léo lồng ghép hình ảnh công nghiệp nhân tạo với vẻ đẹp thiên tạo, làm nên một sự hòa quyện giữa truyền thống và hiện đại. Sự phát triển đô thị cũng được tác giả đặc biệt quan tâm với những góc nhìn toàn cảnh, đó là trung tâm Thành Sen, Hào Thành và những khu đô thị mới hiện đại. Những công trình hạ tầng giao thông chiến lược như cầu Cửa Hội nối đôi bờ sông Lam, cầu Linh Cảm, cầu Cẩm Lĩnh hiện lên như những dải lụa kết nối những vùng đất, biểu thị cho sự vươn xa và mở rộng hợp tác. Bên cạnh đó, vẻ đẹp của nông thôn mới với những đồng lúa trĩu bông và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế hiệu quả cũng được ghi lại một cách tươi tắn, phản ánh thành quả của quá trình xóa đói giảm nghèo và xây dựng đời sống văn hóa mới. Hình ảnh "Hoàng hôn Kẻ Gỗ" xuất hiện trong phần này như một nốt lặng đầy cảm xúc, gợi nhớ về công trình thủy lợi huyền thoại đã mang nước về tưới thắm những cánh đồng khô hạn xưa kia. Những bức ảnh trong "Nhịp sống hôm nay" không chỉ phản ánh các con số tăng trưởng mà còn cho thấy niềm tin và hạnh phúc hiện rõ trên khuôn mặt của người dân, từ những công nhân trên công trường đến những nông dân trên cánh đồng mẫu lớn.

Phần cuối cùng, Phần III của cuốn sách, mang tựa đề "Từ truyền thống anh hùng đến khát vọng vươn xa" là sự kết nối linh thiêng giữa quá khứ vẻ vang và tương lai rực rỡ. Tác giả bắt đầu bằng những hình ảnh gợi nhớ về nguồn gốc của phong trào cách mạng tại Hà Tĩnh: Bến đò Thượng Trụ - nơi thành lập Đảng bộ tỉnh đầu tiên vào năm 1930 và Tượng đài Xô viết Nghệ Tĩnh tại Can Lộc. Đây là những địa chỉ đỏ cách mạng, là điểm tựa tinh thần vững chãi để Hà Tĩnh vững tin bước vào tương lai. Trong phần này, Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc hiện lên với một vẻ đẹp vừa hào hùng, vừa huyền ảo. Góc máy chụp từ trên cao bao quát khu mộ 10 liệt nữ thanh niên xung phong, xung quanh là những dòng người về dâng hương, tạo nên một không gian tâm linh ấm áp nghĩa tình. Tác giả đã lột tả được sự tương phản nhưng thống nhất giữa nỗi đau của quá khứ và sự bình yên của hiện tại, khẳng định giá trị của sự hy sinh vì độc lập dân tộc. Bên cạnh các địa danh lịch sử như Khu di tích Đình nguyên Tiến sĩ Phan Đình Phùng, Khu lưu niệm các Tổng Bí thư Trần Phú, Hà Huy Tập, Đền thờ Tổng Bí thư Lê Duẩn, Khu lưu niệm Bác Hồ về thăm Hà Tĩnh, Khu tưởng niệm Lý Tự Trọng…Các tác phẩm đều hướng tới tầm nhìn tương lai. Hà Tĩnh đang bước vào một kỷ nguyên mới - kỷ nguyên làm chủ dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Cuốn sách kết thúc bằng những hình ảnh mang tính biểu tượng về một cuộc cách mạng sâu rộng trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội. Khát vọng vươn mình của dân tộc được cụ thể hóa qua những bước đi đột phá của tỉnh nhà, thể hiện quyết tâm tạo nên một kỳ tích mới trên mảnh đất miền Trung đầy nắng gió.

Thành công của cuốn sách còn nằm ở quy trình xuất bản chuyên nghiệp của Nhà xuất bản Thông tấn. Đây là đơn vị hàng đầu trong việc sản xuất các ấn phẩm đối ngoại, do đó việc trình bày song ngữ Việt - Anh được thực hiện rất chỉn chu. Các đoạn giới thiệu và chú thích không chỉ đơn thuần là chuyển ngữ mà còn phải chuyển tải được hồn cốt của một vùng quê giàu trầm tích văn hóa. Cuốn sách còn là minh chứng cho sự tỉ mỉ trong việc thiết kế bìa và dàn trang. Mỗi trang sách là một sự sắp đặt nghệ thuật, nơi hình ảnh và lời bình hòa quyện để kể một câu chuyện liền mạch về quê hương. Toàn bộ ý tưởng, đề cương, bố cục và cách trình bày đều do Nghệ sĩ Trần Hướng tâm huyết xây dựng; phần thể hiện hình ảnh được Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Nhật Linh - người con trai của tác giả - trực tiếp thực hiện. Chính sự tiếp nối tự nhiên giữa hai thế hệ đã giúp ấn phẩm “Hà Tĩnh - Vẻ đẹp và khát vọng” giữ trọn mạch nội dung, chiều sâu tư tưởng và tinh thần sáng tạo nguyên bản của người cầm máy.

Sự ra đời của cuốn sách ảnh "Hà Tĩnh - vẻ đẹp và khát vọng" vào đúng dịp Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX đã mang lại những hiệu ứng tích cực và sâu rộng. Đối với các đại biểu, đây là một món quà ý nghĩa, một sự nhắc nhở về trách nhiệm giữ gìn và phát huy những giá trị quý báu của quê hương. Đối với công chúng và du khách, cuốn sách là một lời mời gọi chân thành để đến với một Hà Tĩnh tươi đẹp, năng động và hiếu khách. Về mặt giá trị lâu dài, đây là một công trình quảng bá đất nước và con người Hà Tĩnh có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Nó cung cấp một cái nhìn toàn diện và chính thống về sự phát triển của tỉnh nhà, phục vụ đắc lực cho các hoạt động đối ngoại và xúc tiến đầu tư.

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hướng, qua tác phẩm này, đã khẳng định thiên chức của người nghệ sĩ là đưa ánh sáng vào trái tim con người và làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn qua lăng kính nghệ thuật. Sự say mê, quên mình của ông trong hàng năm trời chuẩn bị bản thảo cuốn sách hay gần 30 năm cầm máy chính là ngọn lửa truyền cảm hứng cho những người trẻ đang chập chững bước vào con đường nghệ thuật. Cuốn sách không chỉ là một tập ảnh đẹp; nó là tiếng lòng của một người con yêu quê hương tha thiết, là bản giao hưởng bằng hình ảnh về một Hà Tĩnh đầy "Vẻ đẹp" và tràn trề "Khát vọng".

Nhìn lại toàn bộ hành trình từ lúc ấp ủ ý tưởng đến khi cuốn sách được ra đời, chúng ta thấy rõ một tinh thần lao động nghiêm túc và một trái tim luôn đập cùng nhịp đập của quê hương. Tập sách ảnh của Nghệ sĩ Trần Hướng chắc chắn sẽ còn đọng lại lâu bền trong tâm trí người xem, trở thành một phần không thể thiếu trong dòng chảy văn học - nghệ thuật của tỉnh Hà Tĩnh trong kỷ nguyên vươn mình sắp tới.

 P.Q.A