Việt Nam là quốc gia đa tín ngưỡng, tôn giáo. Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, đồng bào các tôn giáo đã có nhiều đóng góp cho công cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, nhất là từ khi bước vào thời kỳ đổi mới, phát triển đất nước. Đảng ta khẳng định “Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”. Đồng thời Đảng nhấn mạnh: “Phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực tôn giáo cho quá trình phát triển đất nước”. Các tôn giáo nói chung đã và đang trở thành nguồn lực to lớn góp phần vào phát triển bền vững đất nước, nhất là trên các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, đào tạo, y tế, bảo trợ, an sinh, từ thiện xã hội.

Hà Tĩnh có 02 tôn giáo chính là Phật giáo và Công giáo, trong đó Công giáo Hà Tĩnh có 01 giáo phận, 09 giáo hạt, 77 giáo xứ, 05 chuẩn giáo xứ với 337 giáo họ, 12 cơ sở dòng tu, 03 cơ sở từ thiện - dạy nghề; 243 cơ sở thờ tự, có 118 chức sắc, hơn 300 tu sĩ của các dòng tu, hơn 1.400 chức việc và khoảng hơn 1.500 giáo lý viên, có khoảng 176.165 giáo dân.

Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, đã có rất nhiều người con giáo dân Hà Tĩnh tham gia các tổ chức cách mạng của đảng, dám xả thân hy sinh vì độc lập tổ quốc, tiêu biểu như Linh mục - chí sỹ yêu nước Đậu Quang Lĩnh (1870 - 1941), quê xã Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Ông tham gia Phong trào Đông Du và Phong trào Duy Tân. Tháng 6 năm 1909, ông bị chính quyền thực dân Pháp bắt giam, đến ngày 21 tháng 10 năm 1909 thì bị kết án 9 năm tù khổ sai biệt xứ, đày ra Côn Đảo. Năm 1918, ông mãn hạn tù nhưng vẫn phải chịu án biệt xứ, không được cư trú tại Trung Kỳ và Bắc Kỳ. Năm 1919, ông được phục chức về làm Phó xứ Cái Mơn, tỉnh Bến Tre (cũ), sau đó làm Chánh xứ, rồi Quản hạt, đồng thời làm bề trên một Tu viện có trên 200 nữ tu và mất tại đây vào năm 1941.

Cùng với linh mục Đậu Quang Lĩnh còn có linh mục Mai Lão Bạng (1866 - 1942), sinh ra trong một gia đình Công giáo làng Quảng Ích, xã Kỳ Khang, huyện Kỳ Anh (cũ), nay là xã Kỳ Khang, tỉnh Hà Tĩnh. Ông tham gia các phong trào Duy Tân, Đông Du và Việt Nam Quang phục Hội. Cuối năm 1904 đầu năm 1905, ông tham gia tổ chức cách mạng Duy Tân Giáo Đồ hội, hoạt động theo tôn chỉ của Hội Duy Tân do Phan Bội Châu lãnh đạo, Hội đã đóng vai trò quan trọng trong việc xóa bỏ hận thù lương - giáo và quy tụ được nhiều giáo dân tham gia phong trào Duy Tân. Tháng 10 năm 1942, linh mục Mai Lão Bạng qua đời tại Vinh.

Hiện nay tại Hà Tĩnh và một số tỉnh thành trong cả nước đã có đường phố mang tên Mai Lão Bạng và Đậu Quang Lĩnh.

Nhắc đến giới tu sĩ Thiên Chúa giáo không thể không nhắc đến Thế tâm Nguyễn Khắc Dương. Ông là con trai thứ ba của cụ Hoàng giáp Nguyễn Khắc Niêm (1889 - 1954). Nguyễn Khắc Dương sinh năm 1925, quê gốc ở xã An Hòa Thịnh, huyện Hương Sơn (cũ), hiện sinh sống tại Tu đoàn Bác Ái Chúa Kitô Tôi Tớ Giáo phận Phan Thiết, xã Hàm Tân, tỉnh Lâm Đồng. Tuy xuất thân trong gia đình có truyền thống Nho học nhưng Nguyễn Khắc Dương gắn bó gần như trọn đời với Thiên Chúa giáo. Ông từng tu học tại một học viện của dòng Phanxicô tại Paris, có bằng cử nhân triết học Đại học Sorbonne, Quyền Trưởng Khoa Văn - Triết Viện Đại học Đà Lạt, từng giảng dạy môn Triết học tại các Đại chủng viện Huế, Vinh, Hà Nội… Ông được rất nhiều chức sắc, tu sĩ Thiên Chúa giáo trong và ngoài nước kính trọng, ông là hiện thân cho mối quan hệ mật thiết giữa đồng bào lương giáo Việt Nam.

Do có sự đồng hành lâu dài với lịch sử dân tộc nên Đạo Thiên Chúa giáo Hà Tĩnh đã ảnh hưởng khá mạnh mẽ đến đời sống của một bộ phận Nhân dân Hà Tĩnh. Nhìn chung, đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào có đạo ngày càng được cải thiện, trình độ dân trí được nâng lên. Các chức sắc, chức việc, đồng bào Công giáo trong tỉnh yên tâm, phấn khởi, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước, tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, các hoạt động xã hội, xóa đói giảm nghèo, bảo vệ an ninh trật tự, phòng chống dịch bệnh, xây dựng Nông thôn mới, có nhiều đóng góp vào quá trình xây dựng và phát triển tỉnh nhà. Hoạt động từ thiện bác ái trong Giáo hội Công giáo được tổ chức chặt chẽ, hiệu quả, thiết thực. Tại các giáo xứ đều có ban Bác ái xã hội (Caritas), tủ thuốc tình thương, xây dựng các cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng, phục hồi chức năng người tàn tật, người già cả neo đơn, trẻ mồ côi, trẻ bị bỏ rơi… Trong những năm gần đây, đã có hàng trăm ngôi nhà tình thương, cầu dân sinh, đường giao thông trên địa bàn 2 tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình (cũ) được giáo dân đóng góp kinh phí xây dựng.

Cũng từ ảnh hưởng của Đạo Thiên chúa, nhiều nét mới trong giá trị văn hóa và chuẩn mực đạo đức người có đạo ở Hà Tĩnh từng bước được hình thành. Các lời khuyên trong Kinh thánh như con người phải yêu thương chồng vợ, cha mẹ, con cái, anh em, làng xóm, cộng đồng; những điều Kinh thánh răn cấm như: không giết người, không lấy của người, không nói sai sự thật, không làm chứng giả để hại người, hướng điều thiện, tránh xa điều ác... luôn được giáo dân chấp hành, đồng bào theo đạo luôn "sống tốt đời đẹp đạo, kính chúa yêu nước". Thế hệ trẻ giáo dân tiếp thu những kiến thức mới và có ý chí vươn lên lập thân lập nghiệp, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm của công dân đối với đất nước, xã hội, với cộng đồng được khơi dậy và phát huy mạnh mẽ. Ngày càng xuất hiện nhiều gương người tốt, việc tốt, nhiều điển hình tiên tiến trong đồng bào công giáo, góp phần tạo ra hiệu ứng tích cực trong việc xây dựng và thực hiện những chuẩn mực đạo đức con người Hà Tĩnh trong giai đoạn mới hiện nay.

Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, khi mà Đảng và nhà nước ta có nhiều chính sách ưu việt, quan tâm đến mọi mặt đời sống xã hội thì vai trò của Thiên Chúa giáo ngày càng được khẳng định và phát huy. Tình thương yêu, đoàn kết trong đồng bào Công giáo và giữa đồng bào Công giáo với lương dân và các tôn giáo khác ngày càng khăng khít, bền chặt. Người Hà Tĩnh, dù lương hay giáo, dù có đạo hoặc không có đạo đều luôn có tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau, "lương - giáo hòa đồng, tín ngưỡng tự do".

Noel xanh. Ảnh: Đặng Thiện Chân

Một mùa Noel nữa lại về trên Giáo phận Hà Tĩnh. Những ngã đường đến với giáo phận, các giáo hội, giáo họ đều được trang hoàng lộng lẫy với hang đá, cây thông, hoa tươi, cây cảnh, đèn nháy khoe sắc… Lời răn của Chúa: "Các con hãy yêu thương nhau như Ta đã yêu thương các con" đã được các giáo dân treo trân trọng trong ngôi nhà của mình. Đây cũng chính là thông điệp để mọi người xích lại gần nhau, yêu thương nhau hơn, tất cả vì mục đích xây dựng cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn./.

N.T.L