Dự thảo văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XIV đang nhận được sự quan tâm sâu sắc, hưởng ứng, đóng góp sôi nổi của cán bộ, đảng viên và nhân dân. Đây là sự kiện chính trị trọng đại, tập hợp trí tuệ toàn xã hội nhằm định hình chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nghiên cứu dự thảo văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV thấy rõ một bước tiến quan trọng trong tư duy lý luận về văn hóa của Đảng. Đó là việc từ coi văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh đến việc xác định rõ văn hóa là “sức mạnh mềm chiến lược”, là trụ cột, hệ điều tiết cho sự phát triển bền vững.

* Kết tinh những tư duy mới về văn hóa

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV (dự thảo) đã tạo nên một hệ thống định hướng phát triển toàn diện, bao trùm mọi trụ cột chính trị, xã hội của đất nước, từ đổi mới sáng tạo, pháp luật, kinh tế cho đến hội nhập quốc tế. Đặc biệt, dự thảo văn kiện lần này đặt văn hóa, con người là nguồn lực, sức mạnh nội sinh và là hệ điều tiết phát triển bền vững. Lần đầu tiên, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa con người và gia đình Việt Nam được nêu cụ thể trong văn kiện và y tế được xác định là trụ cột an sinh, gắn với công bằng và chuyển đổi số trong chăm sóc sức khỏe nhân dân. Văn hóa không đứng bên lề các lĩnh vực kinh tế, chính trị mà được đặt ngang hàng như một trụ cột chiến lược cùng với thể chế hạ tầng và nguồn nhân lực, giữ vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển toàn diện quốc gia.

Từ thực tiễn 40 năm đổi mới đất nước theo định hướng XHCN, nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng đã được Đảng tổng kết và đưa vào dự thảo. Tại mục “V. Phát triển mạnh mẽ toàn diện nền văn hóa Việt Nam” và 1 phần trong mục “3. Sự phát triển nhận thức lý luận về văn hóa và con người”, quan điểm về xây dựng “nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” của Nghị quyết TW 5 (khóa 8) và các Đại hội XII, XIII đã được Đảng ta khẳng định và tiếp tục trở thành mục tiêu trọng tâm để phát triển văn hóa dân tộc trong kỷ nguyên mới. Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nền tảng, cơ sở để phát triển con người toàn diện, hiện diện sâu sắc trong mọi bình diện cuộc sống xã hội từ kinh tế, chính trị đến tôn giáo. Chính điều đó đã làm nên sự đặc trưng ứng xử và lối sống con người Việt Nam. Từ nhận thức luận đó, kế thừa các Đại hội trước, dự thảo lần này Đảng tiếp tục xác định văn hóa cùng kinh tế, chính trị xã hội và môi trường là những lĩnh vực cần tiếp tục đổi mới (cả tư duy và hành động) đã tạo động lực cho sự phát triển bền vững. Nét mới là những nhấn mạnh, yêu cầu cao hơn trong phát triển hài hòa giữa kinh tế và văn hóa, giữa QP - AN và văn hóa, giữa đối ngoại và văn hóa, gắn phát triển văn hóa với bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đảng ta khẳng định: các chỉ tiêu KT - XH - MT khó đạt được hiệu quả mong muốn nếu không gắn liền với phát triển văn hóa và con người bởi đó là nền tảng bền vững và quan trọng nhất.

Trao bằng khen cho các tập thể, cá nhân xuất sắc tại Hội nghị tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) và Nghị quyết 11 của Tỉnh ủy Hà Tĩnh (2013). Ảnh PV

Từ bước phát triển về nhận thức đó, dự thảo văn kiện Đại hội Đảng XIV đã xác định rõ định hướng xây dựng Văn hóa trong kỷ nguyên mới là xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên hệ giá trị quốc gia: hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, hệ giá trị gia đình Việt Nam: yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo.

Văn kiện cũng chỉ rõ: Việc phát triển phát huy các giá trị văn hóa cần gắn bó chặt chẽ, khăng khít với đời sống xã hội nhằm nâng cao đời sống xã hội, nhằm nâng cao đời sống tinh thần và khẳng định giá trị con người trong mọi hoạt động của cá nhân và cộng đồng, đồng thời cần phát huy các giá trị văn hóa trong lĩnh vực kinh tế thông qua việc xây dựng và phát triển ngành công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa. Trong định hướng này, văn kiện nhấn mạnh đến yếu tố lan tỏa các giá trị văn hóa góp phần hình thành chuẩn mực ứng xử phù hợp của con người trong mối quan hệ xã hội phát triển đa dạng, phong phú, hội nhập. Lần đầu tiên khái niệm kinh tế di sản được đề cập đã mở một hướng đi mới cho ngành công nghiệp văn hóa nước nhà phát triển. Cho nên việc cần thiết là phải phát huy hiệu quả giá trị văn hóa, sức mạnh bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần cống hiến của con người Việt Nam để văn hóa thực sự là nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết phát triển đất nước như là một trụ cột. Các nội dung về văn hóa được văn kiện đặt song hành với phát triển toàn diện con người bởi văn hóa và con người có mối quan hệ biện chứng thống nhất và không thể tách rời trong đó con người vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa và là đối tượng thụ hưởng các giá trị và sản phẩm văn hóa.

Từ đặc điểm đa dạng về tộc người và sự phát triển chưa đồng đều về KT-XH giữa các vùng, miền, văn kiện đã chỉ rõ: phải phát triển văn hóa với tư cách như một sức mạnh nội sinh theo hướng nâng cao đời sống văn hóa của nhân dân, thu hẹp khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, giữa các tầng lớp nhân dân, giữa các tộc người, chú trọng phát triển văn hóa vùng đồng bào các dân tộc thiểu số. Văn kiện chỉ rõ: Đây không chỉ nhằm đưa các giá trị văn hóa vào đời sống xã hội đến với từng cá nhân mà còn khẳng định thêm rằng văn hóa là nền tảng tinh thần vững chắc là điều kiện là động lực để mỗi cộng đồng dân tộc có thêm những sự đóng góp tích cực, hiệu quả, bền vững vào sự phát triển đời sống văn hóa, con người văn hóa.

Trong bối cảnh số hóa đang diễn ra mạnh mẽ, rộng khắp trên tất cả các bình diện đời sống con người và xã hội, văn kiện đã dành sự quan tâm đặc biệt đến văn hóa ứng xử trên không gian mạng, chỉ rõ thực trạng đáng lo ngại về tình trạng xuống cấp đạo đức đến văn hóa trên không gian mạng. Văn kiện cũng chỉ ra một trong những căn nguyên của vấn đề này là do cơ chế, chính sách phát triển văn hóa của chúng ta còn nhiều bất cập, thiếu đồng bộ, đầu tư cho văn hóa hiệu quả chưa cao, chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ phát triển văn hóa. Giải quyết vấn đề này, văn kiện đã chỉ ra tính cấp thiết của việc xây dựng, hoàn thiện và thực thi hiệu quả, đồng bộ thể chế phát triển văn hóa với các giá trị cơ bản là dân tộc, dân chủ, khoa học và nhân văn. Cùng với đó là sự đầu tư thỏa đáng cả lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện, kinh phí… để đảm bảo văn hóa phát triển ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội.

Văn kiện cũng thể hiện các nghĩa đa chiều và toàn diện hơn về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội, không chỉ đề cập đến các giá trị văn hóa đời sống cá nhân, đời sống tộc người mà còn thể hiện văn hóa nhận thức mới về văn hóa với tư cách “sức mạnh mềm của quốc gia”. Đây là bước phát triển mới về tư duy về chiến lược văn hóa về phát triển văn hóa trong thiên niên kỷ mới. Sức mạnh mềm của văn hóa chính là phương tiện hiệu quả, có chiều sâu, có độ vững chắc để lan tỏa những điều tốt đẹp của người dân Việt Nam đến với bạn bè 4 biển 5 châu bằng sự thân thiện, cởi mở, nhân văn, yêu chuộng cái đẹp, hòa bình, sẵn sàng là đối tác tốt, bạn bè tốt với cộng đồng quốc tế. Đó cũng là sự chủ động trong giao lưu hội nhập và cũng là cách thức tốt nhất để bảo vệ chính mình, chủ động phát triển văn hóa Việt Nam theo đúng lộ trình tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Không những vậy, trong bối cảnh mở cửa, hội nhập, toàn cầu hóa ngày càng sâu rộng, “những đường biên giới mở” được thúc đẩy bởi sự phát triển mạnh mẽ, nhanh chóng của KHCN việc chủ động và sẵn sàng để bảo vệ và phát triển nền văn hóa Việt Nam là một yêu cầu tất yếu khách quan. Vì thế việc chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, xây dựng Việt Nam thành địa chỉ hấp dẫn về giao lưu văn hóa là bước đi chiến lược để lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới, bên cạnh đó cần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, nâng cao sức đề kháng đối với các xu hướng, sản phẩm văn hóa xấu độc, phát triển văn hóa thực sự là “sức mạnh mềm” của quốc gia. Qua đó, khơi dậy, bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, khát vọng vươn lên.

Những nội dung về văn hóa trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV (dự thảo) là một bước tiến, một bước phát triển quan trọng trong tư duy của Đảng ta về vai trò văn hóa. Văn hóa không chỉ là nền tảng, tinh thần của xã hội, của con người mà còn là trụ cột, là thước đo về sự phát triển của đất nước.

* Chương trình hành động Kèm theo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng là Chương trình hành động của BCH TW. Đây được xem là giải pháp căn cơ để khắc phục “tổ chức thực hiện luôn là một điểm yếu” là một trong những điểm mới của Đại hội Đảng XIV.

Chương trình hành động đề ra những nhiệm vụ, đề án, công trình, dự án quan trọng có tính chiến lược trong giai đoạn 2026-2030. Phân công trách nhiệm cụ thể, rõ nguồn lực, tiến độ và các điều kiện cần thiết để làm căn cứ quan trọng cho các ngành, các cấp và toàn dân thực hiện theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình góp phần hoàn thành thắng lợi các mục tiêu Đại hội XIV đề ra. Chương trình hành động yêu cầu các cấp ủy, tổ chức Đảng phải nghiêm túc quán triệt sâu sắc phương châm: phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển và không ngừng nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc, lấy sự hài lòng, tín nhiệm của người dân, doanh nghiệp và hiệu quả công việc làm tiêu chí đánh giá.

Về thể chế, phát triển văn hóa, con người, văn kiện đã chỉ rõ: Ban hành hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa Việt Nam, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam tích hợp sâu rộng vào chương trình giáo dục, các hoạt động truyền thông đại chúng và văn hóa cơ sở. Xây dựng các chính sách đột phá, hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí, bảo tồn và phát huy di sản, khuyến khích mạnh mẽ sự sáng tạo trong nghệ thuật, thiết kế, sản xuất nội dung số. Xây dựng triển khai đề án phát triển Du lịch với các giải pháp chiến lược đột phá để đạt được mục tiêu thu hút 45-50 triệu lượt khách du lịch quốc tế vào năm 2030. Xây dựng các công trình văn hóa, thể thao ngang tầm quốc tế, xứng đáng với biểu tượng thời đại Hồ Chí Minh. Xây dựng, triển khai đề án đào tạo trang bị kiến thức cơ bản về văn hoá nghệ thuật và tăng cường hoạt động thể dục, thể thao nâng cao thể chất cho học sinh, sinh viên.

Xây dựng, triển khai chương trình đào tạo nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế, đặc biệt chú trọng đội ngũ quản lý và nguồn lực cho các ngành mũi nhọn về khoa học, công nghệ, quản trị thông minh, khoa học cơ bản và các lĩnh vực ưu tiên, mới nổi. Nghiên cứu cơ chế tạo sự liên thông về nhân lực giữa khu vực công và khu vực tư. Thực hiện hiệu quả chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, xây dựng cơ chế, chính sách đột phá cho các loại hình văn hóa nghệ thuật dân tộc, gắn kết với sự phát triển nhanh, bền vững, hiệu quả của các ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí, kinh tế Di sản. Xây dựng thúc đẩy các phong trào hoạt động văn hóa cơ sở lấy người dân làm chủ thể trung tâm.

***

Tư duy mới của Đảng về văn hóa trong văn kiện (dự thảo) Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã thể hiện rõ tầm nhận thức và cấu trúc nội tại: Văn hóa được đặt ở vị trí trục tích hợp của thể chế nơi các chính sách KT - XH được soi chiếu qua hệ giá trị của bản sắc Việt Nam. Quan điểm năng lực sáng tạo được đưa vào như nội dung trọng yếu của con người Việt Nam mở rộng thêm phạm trù đạo đức, trí tuệ và thể chế sang năng lực hành động và sáng tạo.

Cùng với sự đổi mới tư duy lý luận là sự đổi mới tư duy chỉ đạo thực tiễn. Chương trình hành động của Ban chấp hành trung ương Đảng đã xác định rõ thêm mục tiêu, giải pháp để đưa Nghị quyết vào cuộc sống.

Niềm tin, sức mạnh của dân tộc được nhân lên, lan tỏa rộng rãi từ những điều đó./.

N.K.T