Có một địa chỉ du lịch văn hóa tâm linh trên Hồ Kẻ Gỗ mà ít người biết đến. Lâu nay tôi chỉ nghe loáng thoáng chứ chưa tận thấy và tìm hiểu về di tích này. Đó là đền thờ cố Tổng bí thư Lê Duẩn trên hòn đảo mang tên Lê Duẩn ở hồ Kẻ Gỗ. Đó là một trong những hòn đảo đẹp nhất, thơ mộng và gần bờ nhất ở hồ Kẻ Gỗ. Nhân kỷ niệm 110 ngày sinh cố Tổng Bí thư Lê Duẩn và chuẩn bị khánh thành con đường cầu bắc vào đền thờ vào ngày 7/4/2017 này, tôi rủ Công Tường (phóng viên Thông tấn xã Việt Nam thường trú tại Hà Tĩnh) cùng nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hướng - Người đang sử dụng máy quay Flaycam để có điều kiện chụp ảnh tổng thể từ trên cao ngôi đền thiêng này. Cùng đi với chúng tôi có chị Dung phó ban tuyên giáo huyện Cẩm Xuyên. Và một nhân chứng rất quan trọng - bác Đào Văn Tinh - Nguyên giám đốc Sở thủy lợi Nghệ Tĩnh và nay là Chủ tịch Hội cựu TNXP ở Hà Tĩnh. Mặc dù rất mệt tuổi cao  lại vừa dẫn đoàn điện ảnh quân đội vào quay phim ở sân bay Li-bi (cũng trên Hồ Kẻ Gỗ) nhưng ông vẫn vui vẻ nhận lời đi cùng đoàn để cung  cấp những tư liệu mới nhất, chính xác nhất, sinh động cụ thể nhất về quá trình xây hồ Kẻ Gỗ và đền thờ cố Tổng Bí thư Lê Duẩn mà như ông nói theo cách báo chí thường giật tít hấp dẫn là: “Đền thờ cố Tổng bí thư Lê Duẩn trên Hồ Kẻ Gỗ  - Chuyện bây giời mới kể”…

Bức tượng cố Tổng Bí thư Lê Duẩn - Ảnh: Nguyễn Ngọc Phú

Cố Tổng Bí thư Lê Duẩn sinh ngày 7/4/1907 tại làng Bích La, xã Triệu Đông, huyện Triệu Phong (Quảng Trị) nhưng quê gốc ở làng Phương Lai, xã Cẩm Duệ, huyện Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh). Ở làng này cón có Am Tháp và đền thờ Lê Am đó  chính là liệt tổ của cố Tổng Bí thư xây dựng cách đây hơn 500 năm. Trên đường đi lên hồ Kẻ  Gỗ, ông Đào Văn Tinh hỏi tôi:
- Chú có biết ai là người đầu tiên gợi ý về xây Hồ Kẻ Gỗ không?. Thấy tôi tò mò muốn tìm hiểu ông trang trọng nói rành rọt:
- Đó là Chủ tịch Hồ Chí Minh
Chúng tôi cùng ngạc nhiên thốt lên: Bác Hồ! Vì đây là một thông tin mới mẻ. Ông Tinh kể: “Hồi đó tôi là Phó giám đốc Ty thủy lợi Nghệ Tĩnh là người đầu tiên dẫn đoàn quân chủ yếu là thanh niên lên xây hồ Kẻ Gỗ. Đó là ngày 26/3/1976 - Ngày thành lập Đoàn nên được tiếp cận với nhiều thông tin về lai lịch của hồ Kẻ Gỗ. Thật ra thì từ năm 1932, thực dân Pháp đã cho khảo sát xây dựng hồ Kẻ Gỗ. Hồ có hồ sơ kỹ thuật từ năm 1934 đến 1936 Pháp bắt đầu tiến hành làm thủy lợi. Nhưng sau đó phải dừng lại vì chiến tranh thế giới thứ hai. Tưởng mọi chuyện quên đi nhưng ngày 15/6/1957 trong chuyến về thăm Hà Tĩnh khi nói chuyện với cán bộ lãnh đạo tỉnh, Bác Hồ đã nhắc nhở Hà Tĩnh cần lục lại và nghiên cứu hồ sơ hồ Kẻ Gỗ để khi nào có thời cơ thì tiến hành xây dựng. Mới biết tầm nhìn chiến lược thiên tài của Bác ngay từ lúc ấy đã biết lo cho mai sau.. .
Kẻ Gỗ vốn tên của một làng Việt cổ xã Cẩm Duệ, nay thuộc xã Cẩm Mỹ cách trung tâm thành phố Hà Tĩnh khoảng 20km về phía nam. Kẻ Gỗ xưa nằm dọc theo hai bờ sông Rào Cái (còn gọi là sông Ngàn Mọ). Rào Cái là dòng sông hội tụ của hàng triệu khe suối từ dãy Trường Sơn đổ về. Mưa nắng thì Rào Cái khô hạn, mùa mưa thì chảy quá nhanh, quá mạnh trở thành tai ương cho cả vùng phía nam Hà Tĩnh. Hôm Bác về thăm còn có ông Trần Đăng Khoa lúc đó là bộ trưởng xây dựng thủy lợi và kiến trúc đã giao cho viện thủy lợi lục tìm hồ sơ thời Pháp. Đặc biệt sau đó Tổng bí thứ Lê Duẩn đã trực tiếp nhiều lần làm việc với tỉnh Nghệ Tĩnh để bàn việc xây hồ. Ngày 23/12/1975 giữa lúc Bộ chính trị đang bàn chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng miền nam, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã ký quyết định về việc đồng ý xây dựng công trình đại thủy nông hồ Kẻ Gỗ. Chú Lộc lái xe của Huyện ủy  Cẩm Xuyên vốn là người yêu thích văn nghệ mở băng hát bài “Người đi xây hồ Kẻ Gỗ” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý: “Bởi chúng mình thương bao nhiêu mảnh đất cằn - Mà đời không ngại đào mấy con kênh…”. Ông Đào Văn Tinh như được đánh thức những kỷ niệm, ký ức ban đầu xây hồ Kẻ Gỗ đã sôi nổi kể cho chúng tôi: “Các bạn có biết không thời điểm ấy cả khu vực hồ Kẻ Gỗ đồi núi trập trùng, sương mù dày đặc mù mịt, đêm đêm chỉ nghe tiếng hoẵng kêu. Bốn phía không một ánh đèn, những đêm trời đầy trăng sao: bò tót, khỉ, hươu, nai, chồn, sóc… thường ra nhảy múa. Có cả một đàn voi gần chục con đi thình thịch đến gần lán trại. Tôi phải huýt còi đánh thức và nói:“Voi chuẩn bị vô lán chúng ta. Tôi yêu cầu các đồng chí hết sức bình tĩnh  đưa ngay những bó lá rành rành ra đốt. Lập tức các lán trại hàng trăm người dàn hàng ngang đốt lửa rành rành chao lên lượn xuống sáng rực cả một vùng đồi xua lũ voi đi” Nói rồi ông cười khà khà: “Các bạn có biết răng tui bây giờ vẫn có sức khỏe đi với đoàn không mặc dù tuổi đã ngoài 80 là do ăn nhiều rau  tàu bay và cá khe, cá sạch của hồ Kẻ Gỗ trong thời gian làm hồ đó. Hồi đó cũng rất vất vả. Chỉ tính tối thiểu mỗi người cần 0,5 kg gạo và 0, 2 lít nước mắm thì với lực lượng lúc đó tôi ước tính mỗi ngày phải cần 8 tấn gạo và 3000 lít nước mắm, đó là chưa kể chất đốt, nước sinh hoạt, thuốc men, vải vóc kim chỉ. Mà công cụ làm thì thô sơ chỉ có mấy cái máy xúc, máy đào, còn chủ yếu là sức người với cuốc xẻng, xe cút kít nhưng mà vui, rất vui. Trong thời điểm đó bài hát của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý ra đời đúng lúc như một liều thuốc kỳ diệu có sức mạnh hơn cả trăm người. Ông Nguyễn Văn Tý có lý khi nói rằng hai chữ “chúng mình” là có cả nhạc sĩ trong đó. Có hai nhạc sĩ không phải quê Hà Tĩnh mà quê ở Nghệ An cách nhau cầu Bến Thủy mà có bài hát hay về Hà Tĩnh là Nguyễn Văn Tý ngoài bài về hồ Kẻ Gỗ còn có “Đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh” và An Thuyên với “Hà Tĩnh mình thương” như hai khúc tỉnh ca. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý  nhiều năm lại được bầu làm chủ tịch hội đồng hương Hà Tĩnh ở thành phố Hồ Chí Minh mặc dù ông không sinh ra ở Hà Tĩnh. Bây giờ ông bị tai biến yếu lắm nhiều đoàn cán bộ Hà Tĩnh vào trong đó đã đến  thăm ông và công ty cấp thoát nước thủy lợi ở Hà Tĩnh mỗi tháng phụ cấp thêm cho nhạc sĩ 5 triệu đồng để bồi dưỡng thuốc men. Nói rồi ông Đào Văn Tinh lặng đi nhìn ra xa xăm như nhớ về thủa ấy: Bài hát “Đi mô cũng nhớ về Hà Tĩnh” nhạc sĩ viết năm 1974. Đến lúc xây hồ Kẻ Gỗ ông Trần Quang Đạt chủ tịch tỉnh bấy giờ mời nhạc sĩ đến tham quan thực tế để viết bài hồ Kẻ Gỗ. Nhạc sĩ cùng đoàn văn công tỉnh do ông Lê Hàm làm trưởng đoàn đã ở đó 1 tháng. Tối đến nhạc sĩ cùng anh em văn công trải chiếu ngủ ngay dưới thềm một ngôi chùa cạnh đó. Ông Đạt đến thăm thấy chỗ ngủ không được tốt bố trí nhạc sĩ ra ở khách sạn bởi ngày đó  Nguyễn Văn Tý đã 51 tuổi. Nhưng ông từ chối để ở lại được tìm hiểu kĩ hơn không khí lao động ở công trường và bài hát đã ra đời…
Khi chúng tôi đến hồ Kẻ Gỗ thì công trình đường và cầu vào khu đền đang gấp rút hoàn thành. Để nhân dân thuận lợi khi đến dâng hương vãn cảnh đền năm 2016, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã phê duyệt dự án đầu tư công trình với tổng mức 24,9 tỷ đồng. Trong đó vốn ngân sách tỉnh 7,5 tỷ, vốn xã hội hóa 17,4  tỷ do sở GTVT Hà Tĩnh làm chủ đầu tư đảm bảo thi công chất lượng, thẩm mỹ và hoàn thành đúng kế hoạch kịp khánh thành vào dịp 110 năm ngày sinh cố Tổng Bí thư. Chúng tôi ra đảo Lê Duẩn bằng phương tiện thuyền máy. Một trời non xanh nước biếc bao la mở rộng ra trước mắt. Ông Tinh bảo: “Hồ lần đầu dự kiến làm 6 năm nhưng sau đó hoàn thành cơ bản được dự tính 3 năm. Hồi đó ông Trương Kiện - Bí thư tỉnh ủy nói vui: Lúc mình chủ trương rút thời gian xây dựng xuống 3 năm nhiều người phê là phiêu lưu duy ý chí, phản khoa học. Có người còn đặt vè: “Nghe lời Trương Kiện đào bới lung tung” nhưng để có quyết định đó mình đã cho anh em kỹ thuật chuyên môn tính toán rất cẩn thận và sau này đã thành hiện thực.
Bây giờ trước mắt chúng tôi hồ nước khổng lồ dài hơn 30 km với trữ lượng 350 triệu mét khối tưới cho gần 17000 ha lúa, màu cho các huyện Thạch Hà, Cẩm Xuyên, thành phố Hà Tĩnh và phía bắc huyện Kỳ Anh. Đây còn là khu bảo tồn thiên nhiên  Kẻ Gỗ được bao phủ bởi rừng kín với nhiều loại cây cho gỗ có tên trong sách đỏ Việt Nam như: lim xanh, sến mật, gụ, vàng tâm, trầm hương, lát hoa… Nơi đây còn phát hiện được 364 loài động vật có xương sống thuộc 99 họ. Khí hậu vùng kẻ Gỗ quanh năm mát mẻ. Điều lí thú là khi du thuyền trên mặt hồ bạn sẽ được chiêm ngưỡng vẻ đẹp hoang sơ, hoang dã, thuần khiết của thiên nhiên. Đêm về dưới ánh trăng sao, không gian nơi đây càng huyền bí hơn bởi âm thanh dào dạt của sóng nước, gió rừng xen với tiếng gầm, tiếng hú, tiếng gọi đàn của muôn loài cầm thú hòa quyện vào nhau. Tương lai đây sẽ là khu du lịch sinh thái tổng hợp với nhiều loại hình giải trí như đua thuyền, lướt ván, leo núi, câu cá. Đặc biệt điểm nhấn là đảo Lê Duẩn trên đó có đền thờ Lê Duẩn. Để tỏ lòng thành kính và tri ân công lao to lớn của cố Tổng Bí thư Lê Duẩn, được sự thống nhất của gia đình, tỉnh Hà Tĩnh đã quyết định đầu tư xây dựng đền thờ cố Tổng Bí thư tại hòn đảo này từ năm 2011 nhân kỷ niệm 180 năm thành lập tỉnh (1831-2011). Sau ba năm xây dựng đền thờ hoàn thành trở thành địa chỉ văn hóa tâm linh hấp dẫn và được khánh thành vào ngày 18/1/2014. Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đã vào dự. Khi nghe tôi hỏi:
- Tại sao hòn đảo này lại được gọi là đảo Lê Duẩn
Ông Đào Văn Tinh trầm tư một chút và nhớ lại:
- Hôm Tổng Bí thư về đây đã cùng các đồng chí trong Bộ tư lệnh quân khu 4 và đồng chí Bí thư Tỉnh ủy Trương Kiện đã đi khảo sát trên hồ. Hiện nay tấm ảnh đen trắng đó còn được trưng bày trong đền thờ cố Tổng bí thư. Chính xác đó là ngày 02/05/1979 mà hồ thì đã hoàn thành trước đó vào tháng 8/1978. Mấy chiếc thuyền máy rẽ sóng tháp tùng Tổng Bí thư đi một vòng quanh hồ lúc về đến hòn đảo gần sát bờ này thì trời đã trưa. Tổng Bí thư đề nghị được lên thăm đảo mà mắc chiếc võng bạt dã chiến của quân đội nằm nghỉ dưới bóng mát của những tán cây rì rào nắng xanh. Chiếc võng chung chiêng cũng như âm thanh rào rạt của gió, của tiếng chim rừng đã đưa ông vào giấc ngủ nhẹ nhàng, bay bổng giữa vùng đất cội nguồn tiên tổ của ông. Có lẽ trong giấc mơ trưa ấy ông lại nhớ về những tháng ngày hoạt động ở chiến trường Nam Bộ với chiếc thuyền ba lá trên những kênh rạch  ngổn ngang. Rồi những tháng ngày ra chiến khu Việt Bắc dưới những cánh rừng cổ thụ bên cạnh Bác Hồ kính yêu. Hình như trong tâm hồn các vĩ nhân đều là thi nhân bao giờ cũng gắn bó yêu quý thiên nhiên. Mỗi cây lá lối cỏ nơi đảo này vẫn còn in bóng dáng cao lớn và bước chân sải nhanh của ông. Tôi chợt nhớ đến câu chuyện của một đồng chí cần vụ thân thiết của ông kể lại: Những lần đi công tác ở cơ sở cách mạng Nam Bộ bao giờ ông cũng quàng chiếc khăn rằn quen thuộc và rất mê nghe hát cải lương vọng cổ. Ông là người hay xúc động và thương người, cảm thông với tình đồng chí, đồng bào thủy chung son sắt. Người con gái của ông kể rằng: Trưa ngày 30/4/1975 lúc nghe báo tin miền nam hoàn toan giải phóng, phía ngoài đường Hà Nội cờ hoa tràn ngập thì trong căn phòng nhỏ trên gác hai ông ngồi lặng đi đỏ hoe nước  mắt. Chắc giờ phút ấy ông đang nhớ về những đồng chí, đồng bào miền Nam gắn bó với quãng đường gian khó nhất của ông lăn lộn thực tế với phong trào kề bên bao hiểm nguy. Họ đã đùm bọc, che dấu bảo vệ ông và truyền cho ông thêm sức mạnh tinh thần to lớn.

Đền thờ cố Tổng Bí thư Lê Duẩn - Ảnh: Nhật Linh

Đền thờ cố Tổng Bí thư Lê Duẩn tọa lạc trên đỉnh một ngọn đồi. Ngày trước ngọn đồi này cùng nhiều ngọn đồi khác từ bờ ra có thể đi bộ nhưng khi xả nước hồ Kẻ Gỗ ngập tràn thành biển hồ thì ngọn đồi biến thành hòn đảo nhỏ xinh xắn. Từ trên cao nhìn xuống ngôi đền giống như một đài hoa bát giác tám cạnh. Từ bờ nước lên đền có một con đường bậc tam cấp được lát bằng những khối  đá xứ Thanh màu xám vững chãi. Kiến trúc ngôi đền giản dị, mộc mạc những không giản đơn với những hàng cột lim chắc chắn. Trong đền có bức tượng bán thân của cố TBT nặng hơn 1 tấn bằng đồng. Ở giữa là bàn thơ TBT, hai bên là hai bàn thờ các anh hùng liệt sĩ và các bà mẹ Việt Nam anh hùng. Ở đây có nhiều bức ảnh tư liệu quý hình ảnh những lần TBT Về thăm. Phía ngoài ngôi đền còn có cây thiên tuế của nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương và cây bồ đề của nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang trồng khi về thăm. Thật lạ, ở đảo này khác với những đảo khác trong lòng hồ là ở đây luôn ríu rít tiếng chim lảnh lót. Đặc biệt là buổi trưa vọng lại tiếng chim cu gáy, giọng kim, giọng thổ khi gần khi xa vọng về một thời xa xưa. Người bảo vệ đền ở đây cho  biết ngày nào cũng có khách du lịch đến thăm và thắp hương tưởng niệm cố TBT. Từ cửa đền nhìn ra là cả một không gian bát ngát nắng lóa lấp lánh của sóng nước hồ Kẻ Gỗ. Tôi lại chợt nhớ đến lần vào đảo Yến (Quảng Bình) thăm khu mộ của đại tướng Võ Nguyễn Giáp cũng lưng tựa vào đồi và nhìn ra biển rộng. Hai vĩ nhân, những “kiến trúc sư” quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ khi yên nghỉ vẫn muốn tìm về non xanh, nước biếc. Bây giờ chỉ ít ngày nữa thôi khi nhịp cầu dài 130m thông nối từ bờ ra đảo sẽ là cơ hội tốt cho mọi người ra dâng hương viếng đền…
Chúng tôi trở về Cẩm Duệ và được chị Dung -  Phó Tuyên giáo Huyện ủy  vốn là một cô giáo dạy sử đưa đi thăm Am tháp đá. Có lẽ Dung muốn được chúng tôi sống lại không gian lịch sử một thời với bao dấu ấn trên vùng đất này. Tôi hỏi Dung:
- Sao người ta gọi đền thờ cố Tổng Bí thư là đền thiêng.
Dung nói:
- Thiêng ở đây là tình cảm thiêng liêng trong lòng mỗi người anh ạ. Những lần về, bao giờ cố Tổng Bí thư cũng dành thời gian trò chuyện với dân làng. Đặc biệt là lần vè thăm Am Tháp Cẩm Duệ để bái tổ và thăm cố hương vào ngày 4/4/1979. Còn cổ tháp này thì thiêng thật vì có một kiểu kiến trúc rất đặc biệt với nghệ thuật lắp ghép, gọt, đẽo đá khối xếp chồng khít lên nhau không cần miết vôi vữa keo dính thế mà hơn 500 năm vẫn uy nghi vững chãi với thời gian. Không chỉ có trình độ nghệ thuật cao mà những người tạc tháp đá còn khai thác triệt để đường nét hình khối kiến trúc tháp để biểu hiện những ý tưởng sâu xa của đạo Phật về giáo lý. Số 3 được sử dụng một cách tài tình trên các chi tiết kiến trúc tháp. Cụ thể như: tháp cao 3 tầng, chân tháp phân thành 3 khúc. Dãi cánh sen phía trên có 99 cánh là bội số của con số 3, dãi cánh sen phía dưới có 108 cánh cũng là bội số 3. Con số 108 trong giáo lý đạo phật biểu thị cho lý tưởng hỷ xả bỏ 108 điều phiền não để trở về với  bản ngã chân tâm như chuỗi tràng hạt cũng có 108 hạt.
Dung kể cho chúng tôi truyền thuyết về Am tháp Cẩm Duệ bắt đầu từ nguồn gốc theo truyền phả của họ Lê Cẩm Duệ vốn từ họ Hồ. Ông tổ là Hồ Tiết Tăng sống ở vùng biển Kỳ La. Sau sự kiện Hồ Qúy Ly bị bắt ở núi Thiên Cầm (Kỳ La) và Hồ Hán Thương bị bắt ở núi Cao Vọng (Kỳ Hoa), Hồ Tiết Tăng sợ họ Hồ bị liên lụy nên đổi thành họ Lê và chuyển dời lên vùng đá bạc Kẻ Gỗ sinh được 3 người con là Lê Am, Lê Mậu Tài và một người nữa. Sau  đó cụ Hồ Tiết Tăng vốn thông thạo địa dư  vùng đất này đã hiến kế giúp quân Lê Lợi xây dựng lực lượng nghĩa quân góp sức đánh thắng quân Minh. Vua Lê xét công lao của cụ Hồ Tiết Tăng giúp đỡ nghĩa quân Lam Sơn thưởng nhiều tiền bạc và cho 3 người con trai ra Thăng Long ăn học. Dó có công lao đức độ và phục vụ cung đình nên Lê Am được vua ban đặc ân chọn sinh phần (chọn đất để an táng khi còn sống). Lê Am đã dựa vào thuyết phong thủy chọn doi đất cao gần sông Ngàn Mọ - Con sông mạch nguồn đã bồi đắp cho cuộc sống dân làng Mỹ Duệ quê hương. Được vua chuẩn y cung cấp tiền và ra chiếu dụ cho tổng Mỹ Duệ cùng 14 dòng họ trong xã góp công xây Am Tháp. Am xây sâu 10 thước (4m) theo hình xoắn ốc bên trên xây tháp đặt tượng thờ Phật. Toàn bộ ngôi tháp được đúc ghép bằng đá cùng với tượng Phật và voi ngựa đá đều được tạo tác từ ngoài Hải Dương được quân lính chở thuyền về đây. Huyệt mộ của Lê Am được táng ở Am Tháp này. Sau đó họ Lê Mỹ Duệ phát triển thành một dòng họ lớn vào hàng vọng tộc, học hành đỗ đạt nhiều người giỏi được bổ nhiệm làm quan trong triều đình nhà Lê. Đến thời nhà Mạc do người họ Lê là Cựu thần nhà Lê tên là Lê Mạc làm đến chức trung tể không phụng sự triều Mạc (Mạc Đăng Dung 1527-1529) do đó có sự hiềm khích sợ nhà Mạc trả thù nên đã di chuyển vào sinh sống ở làng Bích La Đông (Quảng Trị). Đó chính là liệt tổ của cố TBT Lê Duẩn.
Về Cẩm Duệ chúng tôi còn được cán bộ xã đưa đến thăm ngôi trường mẫu giáo mang tên Lê Duẩn, ngôi trường này xây dựng hơn 4 tỷ đồng, trong đó ông Lê Kim Trung - con của cố TBT đóng góp 2 tỷ đồng. Khi chúng tôi đến các cháu đang ăn trưa. Một không khí ríu rít, tươi tắn như những con chim non trông thật hồn nhiên ngộ nghĩnh bên những mâm cơm sạch sẽ, gọn gàng với những thức ăn ngon bổ dưỡng, phù hợp với niềm yêu thích của lứa tuổi nhỏ. Các cô mẫu giáo thật vất vả khi bón cơm cho các cháu nhỏ lười ăn lại phải dỗ dành đứa khác nhưng ánh mắt thật tươi, thật vui khi có đoàn khách đến. Các em nhỏ lễ phép râm ran chào chúng tôi rồi thích thú chụm đầu vào nhau để được chụp ảnh. Tôi nghĩ: giá như có một phép nhiệm mầu kỳ diệu nào đó trưa nay cố TBT cũng về đây thì vui biết chừng nào. Một thế hệ tương lai đang được ươm mầm trên mảnh đất Cẩm Duệ quê ông - Nơi có mạch nguồn của nước hồ Kẻ Gỗ theo các đường mương máng chảy về tưới xanh cho cả vùng biển lúa…
Tôi lại nhớ bức tượng bán thân bằng đồng của cố TBT Lê Duẩn đặt trang trọng trong ngôi đền thiêng trong hồ Kẻ Gỗ. Đôi mắt ông nhìn ra xa nghiêm nghị mà có gì thật gần gũi thân quen. Đôi mắt như chớp chớp với nụ cười khoáng đạt hồn hậu và giọng nói Quảng Trị đặc sệt miền gió Lào cát trắng. Những âm điệu, ngữ điệu ấy là tiếng lòng thân thương chẳng bao giờ quên được.

                                                                        Hà Tĩnh, ngày 27/3/2017
                                                                                       N.N.P