Miền Trung mùa này chạm vào đâu cũng thấy tiếng gió hun hút và tiếng mưa như kim rơi dọc hiên nhà. Chỉ cần một đợt áp thấp vượt qua biển, đất lại nín thở, những dòng sông lại căng lên như sợi dây đàn sắp đứt. Người miền Trung, qua hàng trăm năm, vẫn học cách sống cùng lũ; nhưng có những mùa, lũ không chỉ là nước, mà là thử thách của cả một đời người.

Tôi nhớ lại những ngày nước đổ về bất ngờ, tối tăm như khói. Con đường làng vốn quen thuộc bỗng biến thành dòng chảy mịt mờ, nơi những hàng tre chỉ còn thấy ngọn run rẩy trong gió. Tiếng loa xã đi dọc từng xóm gọi người di tản, tiếng trẻ con khóc lẫn trong tiếng cọt kẹt của mái tôn nhà ai bị gió xé. Một mảnh quê hiền lành bị nhấn chìm chỉ trong vài giờ.

Trong phông nền nước bạc ấy, người ta thấy rõ hơn bao giờ hết những dấu vết của mất mát. Một bà mẹ ôm chiếc rương gỗ, bên trong chỉ còn vài tấm ảnh cũ đã nhòe nắng mưa. Một lão nông ngồi thẫn thờ nhìn ruộng lúa mới trổ đòng giờ chỉ là dải phù sa rối bời. Những con trâu quen hơi người bị nước cuốn đi trong tiếng gọi đứt quãng. Có những góc nhà, những chiếc giường tre, những bữa cơm dở dang chưa kịp dọn, tất cả đều nằm lại dưới lớp bùn vàng lạnh lẽo.

Nhưng chính trong khoảnh khắc người và đất yếu nhất ấy, tôi lại cảm nhận một điều mạnh mẽ hơn mọi con nước: tình người.

Trên những con thuyền nan, người ta đưa nhau đi qua mưa gió. Những chàng trai làng, ban ngày còn cúi trên đồng, ban đêm lại chèo thuyền đến từng mái nhà tìm người bị mắc kẹt. Họ không nhớ mình đã bơi bao nhiêu chuyến, chỉ nhớ có tiếng cửa gõ vào đêm tối, tiếng người gọi cứu nhau bằng sự tuyệt vọng không kịp nghĩ suy.

Có những chiếc áo phao được đưa đến từ tận miền Nam, những thùng mì tôm được chuyển qua tay nhanh đến mức ai cũng tự hỏi làm sao những tấm lòng lại đến kịp lúc như vậy. Những đoàn xe nối nhau dọc quốc lộ, đèn vàng rọi lên màn mưa, như những dòng ánh sáng kiên nhẫn đi tìm đồng bào mình.

Và đặc biệt là những ngôi nhà mở cửa suốt những ngày nước lớn. Nhà này chứa vài chục người, nhà kia nhóm bếp nấu cơm, mùi gạo mới thơm lẫn với tiếng trẻ con gọi nhau trên gác. Trong cảnh tưởng như chỉ có bùn và nước, lại nảy sinh những khoảnh khắc ấm như lửa từ bếp củi. Người ta rủ nhau hong từng bộ áo quần, chia nhau củ sắn, miếng cá khô, và chia cả những câu chuyện mà sau này nhớ lại, ai cũng bỗng thấy nghèn nghẹn nơi cổ.

Rồi lũ cũng rút. Nước chưa kịp rời đi hết, người đã dắt nhau ra đường. Những cánh tay bùn lấm vỗ nhẹ lên vai nhau như lời an ủi. Bên vệ đê, đám trẻ chạy nhảy bất chấp bùn đất, tiếng cười vỡ cả khoảng trời sau mấy tuần u tối. Người lớn thì xắn tay vá lại tường, dựng lại hàng rào, tìm lại cái nồi, cái nia. Không ai than nhiều, không ai oán thán. Có lẽ bởi người miền Trung đã quen với việc bắt đầu lại từ con số không, quen nhìn từng tia nắng hé sau cơn bão mà bước tiếp, dù mệt đến đâu.

Minh họa: QUỲNH VÂN

Cứ sau mỗi cơn lũ, nắng lại lên, và người dân lại gieo mạ. Trên những thửa ruộng vừa trải qua bùn lũ, mầm lúa xanh non lại nhú lên, như lời khẳng định rằng sự sống của đất này chưa bao giờ khuất phục. Lúa miền Trung không mập mạp như đồng bằng sông Cửu Long, không bạc ngàn như đồng Thái Bình, nhưng nó mang trong mình cả sức chịu đựng và lòng kiên định của người trồng. Hạt gạo từ những mùa gian khổ ấy, khi nấu lên, vẫn mềm, thơm, như có vị của mưa gió và tình người gửi gắm.

Buổi chiều, khi mặt trời đổ xuống sườn núi, ánh sáng rọi lên những khoảng sân vừa được dọn sạch bùn. Mùi rơm ẩm quyện với gió biển nồng nàn. Tôi đứng trên cầu làng nhìn dòng sông vừa trải qua cơn thịnh nộ nay nằm lại hiền hòa, như một người cha sau cơn giận dữ ôm lấy con mình vào lòng. Tiếng côn trùng đã trở lại, tiếng chó sủa xa xa, và bếp nhà ai bắt đầu bốc khói. Tất cả như đánh thức lại một nhịp sống vốn chưa bao giờ chịu rời bỏ nơi này.

Trong tất cả những đổi thay của cuộc đời, lũ miền Trung vẫn như bài kiểm tra không báo trước. Nhưng mỗi lần nước đi qua, thứ còn lại không chỉ là bùn đất, mà là niềm tin. Niềm tin vào khả năng đứng dậy, vào sức mạnh của đoàn kết, vào những bàn tay đưa nhau qua biển nước. Tôi từng nghĩ miền Trung là vùng đất nghiệt ngã, nhưng có lẽ chính vì nghiệt ngã mà nó sinh ra những con người giàu tình nghĩa đến vậy.

Có những đêm nằm nghe mưa rơi, tôi lại nhớ về ánh mắt của một cụ già giữa vùng lũ. Cụ nói: “Rồi mai trời cũng sáng thôi, con ạ. Mưa mấy cũng phải tạnh, nước mấy cũng phải xuống. Con người chỉ cần thương nhau, là còn hết thảy.” Và đúng như lời cụ, ngày mai luôn trở lại. Mỗi khoảng trời sau bão như rộng hơn, mỗi cọng cỏ như xanh hơn, và mỗi mái nhà như thêm vững chắc, không chỉ bởi người ta sửa nó, mà bởi người ta đã đi qua hoạn nạn cùng nhau. Miền Trung, bằng cách rất riêng của mình, đã dạy chúng ta rằng hy vọng không phải điều xa xỉ. Hy vọng đôi khi chỉ là một chiếc thuyền nhỏ đến đúng lúc, một bếp lửa còn đỏ trong đêm, một câu nói chân tình giữa nước lũ. Nước rút, để lại dấu bùn trên vách. Nhưng trong trái tim người ở lại, điều còn đọng lại sâu nhất không phải là nỗi sợ, mà là tình người lấp lánh như ánh mặt trời sau mưa

T.A