10-02-2021 - 07:02

Bút ký XUÂN VỀ NƠI VÙNG LŨ của Nguyễn Ngọc Vượng

Tạp chí Hồng Lĩnh số tết Tân Sửu trân trọng giới thiệu bút ký XUÂN VỀ NƠI VÙNG LŨ của tác giả Nguyễn Ngọc Vượng

NGUYỄN NGỌC VƯỢNG

XUÂN VỀ NƠI VÙNG LŨ

                                                               Bút ký                        

Có lẽ Ngàn Mọ là con sông lạ kỳ nhất thế giới được bắt nguồn từ dãy Trường Sơn kì vĩ, có hình dáng như một con trăn đất khổng lồ uốn lượn qua các làng Kẻ Chòi, Kẻ Sắn, Kẻ Gai... những làng quê trung du yên bình nằm dưới dãy Chùa Trơng, Động Đót bốn mùa sương giăng. Khi chảy đến đoạn chợ Cầu, thuộc làng Kẻ Trung thì Ngàn Mọ tách ra hai nhánh riêng biệt tạo thành hai con sông lớn là sông Hội lao xuống cửa Nhượng và sông Rào Cái lao ra cửa Sót. Mỗi lưu vực rộng lớn như thế đều mang đậm một bản sắc văn hóa vùng miền riêng của xứ Thạch Hà và xứ Cẩm Xuyên, nhưng vẫn có nhiều nét tương đồng bởi đều mang cùng huyết thống của mạch nguồn Ngàn Mọ.

Từ xa xưa Ngàn Mọ vốn hiền hòa, nước trong như mắt mèo có thể nhìn thấy từng hạt cát li ty tận dưới vực Trường (còn được là vực không đáy). Trước khi nhập vào Rào Cái, sông Ngàn Mọ còn luyến tiếc tải nặng phù sa đến tận các làng Đức Lâm, Vĩnh Lại... Nhưng kể từ năm 1976, sau khi bị chặn dòng đắp đập xây dựng công trình đại thủy nông Kẻ Gỗ thì con sông bỗng trở tính, trở nết như một mụ phù thủy độc ác gây ra bao cơn lũ lụt kinh hoàng mà chẳng theo quy luật nào cả. Những cơn đại hồng thủy ở đây thường xảy ra hết sức bất thường, rất dai dẳng và lì lợm thật khó lường khiến người người, nhà nhà nhiều lúc trở tay không kịp.

Theo kinh nghiệm của những vị cao niên sinh sống trên thượng nguồn thì trước kia ở xứ này thỉnh thoảng vẫn xảy ra lũ lụt. Tuy nhiên đó chỉ là những cơn lũ quét xuất hiện nhanh và kết thúc nhanh và mực nước thường ít khi lên cao đến mép cửa sổ nhà ngoài. Dù lũ lớn đến đâu thì vẫn còn đủ dành thời gian cho những thiếu phụ kịp bồng con, những cụ già kịp khua gậy sơ tán đến chỗ cao hơn mà chưa cần đến sự trợ giúp của người khác. Những cơn lũ như thế không có gì lạ vì nó luôn tuân thủ theo chu kì, nên bao nhiêu thế hệ nông dân ở đây đều chủ động được để phòng tránh, thiệt hại không đáng kể, thậm chí còn mang đến nhiều lợi lộc cho dân.

Sông Ngàn Mọ ( ảnh Trần Hoàng)

Giờ thì Ngàn Mọ chẳng còn cơ hội nào để khoe lấy đường cong mĩ miều của mình giữa bức tranh sơn thủy hữu tình, bởi giờ đây nó đã phải gánh vác trên mình một trọng trách mới trở thành con kênh xả lũ khổng lồ dưới "quả bom nước" của Đại công trình thủy nông Kẻ Gỗ. Thực tế, khi đưa vào triển khai công trình này, các nhà khoa học cũng đã tính toán hết trước khi cho xây dựng công trình Kẻ Gỗ với sức chứa gần 370 triệu mét khối nước phải đảm bảo 3 yếu tố an toàn gồm: An toàn hồ đập, an toàn hạ du và an toàn mực nước tưới tiêu…chúng ta không thể không ghi công cho 40 năm tồn tại của hồ chứa nước  Kẽ Gỗ …

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, trước sự xâm lấn của các công trình hạ tầng giao thông, thủy lợi, đô thị hóa và trước sự tàn phá của núi rừng, biến đổi khí khậu. Mặt khác, khi các nhà quản lí coi an toàn tưới tiêu đưa lên hàng đầu, không chủ động xả lũ lúc mưa bão đang hoành hành thì ắt sẽ xảy ra nghịch lí là nếu lũ đổ về lòng hồ nhanh hơn tần suất xả tràn cho phép sẽ gây nguy hiểm cho hồ đập. Lúc này công tác đảm bảo an toàn hồ đập mới được đặt lại đúng chỗ đưa lên hàng đầu thì không còn cách nào khác buộc phải xả tràn với lưu lượng lớn, đã khiến sông Ngàn Mọ quá tải, tạo nên hiệu ứng lũ lụt bất thường không thể kiểm soát được nữa gây ra hậu quả nghiêm trọng đến an toàn hạ du.

Chỉ tính riêng từ năm 2010 đến năm 2020 vừa tròn một thập kỉ mà trên tấm lưng gầy guộc của Ngàn Mọ đã phải gánh chịu đến 4 cơn lũ lớn. Nếu tính cơn lũ năm 2010 được coi là lịch sử 60 năm mới có một lần thì cơn lũ năm 2020 vừa xảy ra phải đợi đến 300 năm mới tái lập. Tuy nhiên, tất cả những phép so sánh đó chỉ là ước lệ, bởi cơn lũ vừa xảy ra ở thể thế kỉ 21 này chắc chắn sẽ khác trước rất nhiều khi mà môi trường sự sống của chính dòng sông đã bị xáo trộn quá sức tưởng tượng trước sự can thiệp quá trớn của con người, con sông Ngàn Mọ lại oằn mình gánh chịu hàng triệu mét khối nước xả ra từ đập Kẻ Gỗ ngang tàng ném xuống hạ du, nhấn chìm bao làng mạc với mức độ tàn sát ngày một khốc liệt hơn, tàn nhẫn hơn! Tự nó cũng lạnh lùng đánh vần cho lớp nông dân thời @ những cụm từ mới: "Lũ chồng lũ"; "lụt chồng lụt", "lũ lụt trên diện rộng"...

Cơn lũ tháng 10, năm 2020 quả thật hết sức nặng nề. Riêng rốn lũ Cẩm Duệ có 9 người bị thương, hơn 2.000 hộ gia đình bị ngập sâu, hơn 200 tấn lương thực dự trữ trong dân bị hư hỏng và có tới hàng chục con trâu bò bị cuốn trôi, hàng chục héc ta diện tích ao hồ nuôi trồng thủy sản bị mất trắng... ước tính thiệt hại lên tới 150 tỷ đồng. Vậy nhưng khi lũ vừa đi qua, chính quyền và người dân địa phương cùng nhận được sự giúp đỡ của các đoàn thể, tổ chức, cá nhân khắp nơi đổ về chia sẻ, động viên kịp thời đã nhanh chóng bắt tay vào tái thiết cuộc sống. Đặc biệt, trước thềm xuân năm mới 2021, khi nắng trung du vừa hừng lên sau những đợt mưa rét kéo dài, bà con nông dân hai bên bờ sông Ngàn Mọ đã đổ ra đồng, náo nức bắt tay vào vụ Xuân gieo trà lúa mới trong không khí vui tươi ngập tràn hy vọng!

Bà Trần Thị Vịnh (71 tuổi) một hộ độc thân từng bị cơn lũ tháng 10 năm 2020 biến thành kẻ trắng tay không dấu diếm niềm vui trước ngày Tết năm Tân Sửu tâm sự: "Mọi thứ đi qua như một giấc chiêm bao, đến nay tôi đã bắt đầu bước vào tuổi 72, cái tuổi xưa nay hiếm, dù già cả cô đơn nhưng vụ Xuân năm nay tôi vẫn tiếp tục ra đồng gieo sạ 2  sào lúa để tự chủ lương thực. Nếu thời tiết ủng hộ chắc chắn mùa này tôi sẽ thu về gần 5 tạ lúa không những đủ ăn mà còn thừa để bán thu nhập thêm cho bản thân". Không riêng gì bà Vịnh mà bao nhiêu người nông dân khác ở đây đang gác lại những đau thương mất mát, tiếp tục cuộc sống mới đang bừng lên bên đôi bờ Ngàn Mọ trong xanh.

Cả một miền trung du rộng lớn nơi thượng nguồn con sông Ngàn Mọ giờ đây đang choàng lên tấm áo mùa xuân dịu ngọt! Đây đó hoa dong riềng, hoa bời lời... vừa rủ bùn vươn dậy! Hoa tràm, hoa cải vàng... đang nở bung trời! Những đàn bướm trắng, đàn ong đen đang hẹn hò rủ nhau đi hút mật; chợ Trung, chợ Vực, chợ Cầu tấp nập người bán mua; trẻ em quần áo đồng phục tinh tươm nô nức đến trường... Không nghi ngờ gì nữa, không khí năm mới đã lại về. Cuộc sống cùng bao dự định của con người và cảnh vật thiên nhiên nơi mới ngày kia còn chìm trong lũng lũ giờ đang vươn mình thức dậy cùng mùa xuân mới.

Với tôi con sông Ngàn Mọ vẫn là niềm cảm hứng vô tận! Đứng trên thân đập Kẻ Gỗ phóng mắt nhìn xuống những xóm làng thấp thoáng mai đào và hương mạ đang cựa mình lên xanh mà lòng khấp khởi càng cảm thấy tự tin rằng, Ngàn Mọ vẫn mãi là con sông thủy chung với đất và người  Kẻ Gai, Kẻ Sắn và Kẻ Chòi....

                                                         Hà Tĩnh, tháng 1 năm 2021

                                                                               N.N.V  

     

. . . . .
Loading the player...