Tôi nhớ mãi hôm đó, Diện khoe một bức ảnh hồ Kẻ Gỗ rất đẹp khiến ai nấy đều trầm trồ. Bức ảnh thu trọn toàn cảnh thân đập giữa lòng hồ từ một cao độ khó tin, nhất là trong bối cảnh máy móc thời ấy còn rất hạn chế. Qua lời Diện kể, tôi mới biết để có được góc máy ưng ý ôm trọn con đập uốn lượn ấy, anh đã phải vất vả leo lên đỉnh đồi, thậm chí là trèo lên ngọn cây cao để bấm máy.

Chân dung Nhiếp ảnh gia Quang Diện

Về sau, khi cùng sinh hoạt tại Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật Hà Tĩnh và Câu lạc bộ Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Tĩnh, tôi mới có dịp hiểu thêm về anh. Nghệ sĩ Quang Diện tên thật là Lê Minh Diện, sinh ra trong một gia đình thuần nông giàu truyền thống. Tuổi thơ anh là những tháng ngày lam lũ, lớn lên giữa cảnh nghèo khó khi quê hương còn oằn mình trong khói lửa chiến tranh. Cha anh là người lính kinh qua cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ; mẹ anh là cán bộ hội "Ba đảm đang" tháo vát việc nước, trọn vẹn việc nhà. Dù gia đình đông con, đời sống còn nhiều thiếu thốn, cha mẹ vẫn chắt chiu, động viên anh học hành đến nơi đến chốn.

Năm 1978, vừa tròn 20 tuổi và vừa nhận giấy báo đỗ đại học, nhưng theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, Quang Diện đã gác lại bút nghiên để lên đường nhập ngũ. Mang trong mình dòng máu của người cha chiến sĩ và niềm tự hào về mảnh đất quê hương Hà Huy Tập, Phan Đình Giót, anh đã trực tiếp chiến đấu tại biên giới Tây Nam và tham gia nghĩa vụ quốc tế giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng. Từ một người lính, anh phấn đấu trở thành sĩ quan, gắn bó hơn 10 năm nơi chiến trường với hàng trăm trận đánh ác liệt và mang trên mình những vết thương của chiến tranh. Trở về đời thường, anh tiếp tục cống hiến trong các tổ chức Hội Cựu chiến binh, Chữ thập đỏ, Người cao tuổi; ở cương vị nào, anh cũng hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ và được địa phương tin yêu, ghi nhận.

Cơ duyên đưa Quang Diện đến với nhiếp ảnh bắt nguồn từ những năm tháng khói lửa trên chiến trường. Khi ấy, với vai trò là một chiến sĩ quân y, Diện đã cứu chữa cho một phóng viên nước ngoài ngay giữa lằn ranh sinh tử. Để tri ân người cứu mạng, người phóng viên ấy đã tặng anh chiếc máy ảnh hiệu Zenit cùng 6 cuộn phim và hướng dẫn sơ lược cách sử dụng. Kể từ đó, chiếc máy ảnh trở thành vật bất ly thân, một kỷ vật thiêng liêng theo chân anh trên mọi nẻo đường. Xuất ngũ trở về, Diện bắt đầu với nghề chụp ảnh dạo – công việc "cơm gạo" để lo toan cuộc sống. Thế nhưng, tình yêu nghệ thuật trong anh không chỉ dừng lại ở những tấm hình mưu sinh. Nhận ra vẻ đẹp bình dị mà đầy sức sống của quê hương, từ phong cảnh thiên nhiên đến nhịp sống hối hả nơi làng quê, anh bắt đầu hướng ống kính đến những giá trị sâu sắc hơn. Để nuôi dưỡng đam mê, anh gia nhập CLB Nhiếp ảnh Thành Sen, rồi CLB Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Tĩnh. Nhờ sự dẫn dắt của những nghệ sĩ gạo cội như Sỹ Ngọ, Trần Chung, Đình Thông, Trần Hướng… tay máy của anh ngày càng chín muồi. Những tác phẩm của Quang Diện dần xuất hiện và ghi dấu ấn tại các cuộc thi ảnh nghệ thuật từ cấp tỉnh, khu vực đến quốc gia. Bước ngoặt lớn đến vào năm 2011, khi anh chính thức được kết nạp vào Hội Văn học Nghệ thuật Hà Tĩnh, chuyên ngành Nhiếp ảnh.

Xem ảnh của Quang Diện, người ta thấy rõ cái đạo lý 'nét ảnh cũng như nét người'. Anh vốn điềm đạm, chất phác, hiếm khi thấy anh cáu giận; nụ cười tươi tắn luôn nở trên môi như một dấu ấn riêng khó lẫn. Chính vì thế, những khung hình của anh cũng mang trọn cái cốt cách ấy: khiêm tốn, bình dị và không chút phô trương. Suốt mấy mươi năm qua, anh cứ lặng lẽ như "con tằm rút ruột nhả tơ" cho đời. Anh dấn thân, khao khát nhưng không vội vã, cũng chẳng để mình bị cuốn đi trước những thay đổi chóng mặt của công nghệ nhiếp ảnh. Sự kiên định và tâm huyết ấy đã được đền đáp xứng đáng khi bộ ảnh triển lãm lần này nhận được sự thẩm định, đánh giá cao và cấp bằng bảo trợ từ Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam.

Ngắm ảnh Quang Diện, người xem luôn cảm nhận được hơi thở ấm áp của đời thường, hiện rõ trong từng khung cảnh thiên nhiên hay những bức chân dung lao động. Đằng sau mỗi tác phẩm là một hành trình dấn thân không mệt mỏi. Để có một hồ Kẻ Gỗ đa sắc qua năm tháng, anh đã kiên trì đi và về, để thấu hiểu từng mùa nước đục trong, lúc vơi lúc đầy. Để ghi lại kỳ tích đường dây 500kV, anh đã cùng ăn, cùng ngủ, bám trụ giữa nắng cháy cùng những người thợ điện trong từng công đoạn đào móng, kéo dây. Và để khắc họa hình ảnh người lính giữ gìn biên thùy, anh lại không quản dặm trường, cùng đồng nghiệp tìm đến những đồn biên phòng xa xôi nhất...

Đại diện Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy, Sở Văn hoá Thể thao và Du lịch và Hội Liên hiệp VHNT Hà Tĩnh cắt băng khai trương triển lãm ảnh “Từ quê hương Cẩm Xuyên đến khát vọng Hà Tĩnh” của tác giả Minh Diện

Những nỗ lực ấy đã kết trái ngọt qua các giải thưởng từ cấp tỉnh đến khu vực Bắc Trung Bộ và Quốc gia. Tại triển lãm lần này, giới chuyên môn đánh giá bộ ảnh của anh rất tròn trịa, giàu cảm xúc và có sức lan tỏa mạnh mẽ. Những tác phẩm ấy không chỉ đẹp về nghệ thuật mà còn thấm đẫm tình yêu với quê hương Tổng Bí thư Hà Huy Tập, thể hiện đúng tinh thần chủ đề: “Từ quê hương Cẩm Xuyên đến khát vọng Hà Tĩnh”.

Triển lãm ảnh nghệ thuật chào mừng kỷ niệm 120 năm Ngày sinh Tổng Bí thư Hà Huy Tập (24/4/1906 - 24/4/2026) “Từ quê hương Cẩm Xuyên đến khát vọng Hà Tĩnh” của tác giả Lê Quang Diện được sự bảo trợ chuyên môn của Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam

Quang Diện trải lòng: “Hà Tĩnh là vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi có những danh lam thắng cảnh và địa chỉ đỏ thiêng liêng luôn thôi thúc niềm đam mê của người cầm máy. Dẫu có đi đâu để tìm kiếm cái đẹp, tôi vẫn thấy quê hương ưu ái mình hơn cả. Có lẽ vì mình nặng lòng với quê nên đất mẹ chẳng phụ công; gần như tất cả tác phẩm của tôi được giải hay triển lãm từ cấp tỉnh, khu vực đến Quốc gia đều mang hơi thở của thiên nhiên và con người Hà Tĩnh. Dù luôn nỗ lực vươn lên, tôi vẫn thấy thành quả lao động của mình còn khiêm tốn với hai tác phẩm triển lãm cấp Quốc gia, một giải Khuyến khích khu vực và một giải Nhì cấp tỉnh. Đặc biệt, vinh dự vô cùng khi chùm ảnh mới này nhận được sự bảo trợ của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam ngay trước thềm kỷ niệm 120 năm ngày sinh Tổng Bí thư Hà Huy Tập. Là một người con của mảnh đất này, tôi tự hào khi được góp một phần nhỏ bé tiếp bước truyền thống lịch sử và văn hóa của cha anh đi trước.”

Quang Diện, như con tằm lặng lẽ nhả tơ, nay đã đến độ kết kén giữa mùa vàng rực rỡ.

Một số tác phầm tại triển lãm ảnh “Từ quê hương Cẩm Xuyên đến khát vọng Hà Tĩnh” của tác giả Quang Diện:

Lê Anh Thi